KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 27.
Stożkowate naczynie zaopatrzone w dolnej części w zawór spustowy, wykorzystywane w procesie ekstrakcji do otrzymywania wyciągów płynnych i nalewek, to
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Perkolator to stożkowate naczynie z zaworem spustowym, używane do perkolacji (ekstrakcji ciągłej) w celu otrzymywania m.in. wyciągów płynnych i nalewek.
Macerator służy do maceracji, rozdzielacz do rozdziału niemieszających się cieczy, a piknometr do wyznaczania gęstości.

Pełne wyjaśnienie:

Opisane w pytaniu naczynie to perkolator. Jest to zwykle stożkowaty (lub cylindryczno-stożkowy) aparat wyposażony w dolnej części w zawór spustowy, który umożliwia kontrolowany odbiór przesączu (perkolatu). Taka konstrukcja odpowiada technologii perkolacji, czyli ekstrakcji prowadzonej w sposób ciągły: rozpuszczalnik przepływa przez warstwę surowca, a otrzymywany wyciąg jest odbierany na dole.

Odpowiedź "macerator" nie pasuje, ponieważ maceracja polega na staniu surowca w rozpuszczalniku przez określony czas (ekstrakcja statyczna). W tym procesie typowe naczynia nie muszą mieć stożkowego kształtu ani zaworu spustowego charakterystycznego dla perkolatora.

Odpowiedź "rozdzielacz" (lejek rozdzielczy) bywa wyposażona w kranik, ale jego przeznaczenie jest inne: umożliwia rozdzielanie dwóch niemieszających się cieczy (np. fazy wodnej i organicznej) w ekstrakcji ciekło–ciekłej, a nie prowadzenie perkolacji przez surowiec roślinny.

Odpowiedź "piknometr" jest błędna, bo to przyrząd do oznaczania gęstości cieczy (lub czasem ciał stałych) na podstawie masy znanej objętości, bez związku z otrzymywaniem nalewek i wyciągów.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się zestaw cech "stożek + zawór spustowy + wyciągi/nalewki", najczęściej chodzi o perkolator i proces perkolacji, a nie o rozdział faz czy pomiar gęstości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Perkolator to naczynie używane do perkolacji, czyli ekstrakcji ciągłej surowca rozpuszczalnikiem. Zwykle ma kształt stożkowy i zawór spustowy w dolnej części, co ułatwia kontrolowany odbiór wyciągu (perkolatu) do dalszego wykorzystania, np. przy nalewkach.
W perkolacji rozpuszczalnik przepływa przez rozdrobniony surowiec umieszczony w perkolatorze. Związki czynne przechodzą do cieczy, a uzyskany wyciąg spływa na dół i jest odbierany przez zawór. Proces jest bardziej "ciągły" niż maceracja, gdzie surowiec tylko stoi w cieczy.
Zawór spustowy służy do kontrolowanego odbioru wyciągu podczas perkolacji. Dzięki niemu można regulować szybkość wypływu, zapobiegać zbyt szybkiemu przelaniu rozpuszczalnika oraz wygodnie pobierać kolejne porcje perkolatu bez rozbierania aparatu i bez utraty szczelności układu.
Maceracja to ekstrakcja statyczna: surowiec pozostaje w kontakcie z rozpuszczalnikiem przez czas, zwykle z mieszaniem. Perkolacja jest ekstrakcją przepływową: rozpuszczalnik przemieszcza się przez warstwę surowca, a wyciąg odbiera się na bieżąco. W pytaniach egzaminacyjnych wskazówką bywa perkolator z zaworem.
Macerator to naczynie/urządzenie stosowane do maceracji, czyli wytrawiania surowca w rozpuszczalniku w warunkach spoczynkowych lub z mieszaniem. Nie jest typowym aparatem do ekstrakcji ciągłej. W testach często myli się go z perkolatorem, dlatego warto kojarzyć macerator z "namaczaniem", a nie przepływem.
Tak, ale w innym sensie niż w pytaniu o perkolator. Lejek rozdzielczy (rozdzielacz) stosuje się do rozdzielania niemieszających się cieczy, np. po ekstrakcji ciecz–ciecz, aby oddzielić fazę wodną od organicznej. Sam w sobie nie służy do perkolacji surowców roślinnych ani do sporządzania nalewek metodą przepływową.
Piknometr to naczynie pomiarowe do wyznaczania gęstości cieczy (czasem także ciał stałych) poprzez porównanie masy znanej objętości. Jest wykorzystywany w analizie fizykochemicznej, a nie jako aparat ekstrakcyjny. W zadaniach z aparatury warto kojarzyć piknometr z gęstością, a nie z wyciągami.
Najczęstsze cechy to: kształt stożkowaty, zawór/kranik w dolnej części oraz bezpośrednia informacja o otrzymywaniu wyciągów płynnych lub nalewek. Dodatkową wskazówką bywa opis przepływu rozpuszczalnika przez surowiec. Jeśli w treści jest rozdział faz, to raczej chodzi o lejek rozdzielczy.
Typowe pomyłki to utożsamianie każdego naczynia z kranikiem z perkolatorem oraz mylenie perkolacji z maceracją. Uczniowie czasem wybierają "rozdzielacz", bo też ma zawór, ale jego funkcja to rozdział niemieszających się cieczy. Pomaga analiza: czy w pytaniu jest surowiec i przepływ rozpuszczalnika?
Wyciągi płynne i nalewki pojawiają się w kontekście farmakognozji i produktów roślinnych, a także w recepturze i obrocie produktami leczniczymi, gdy omawia się postacie leku oraz surowce. Na egzaminie mogą być sprawdzane metody ich otrzymywania, nazwy procesów ekstrakcji i podstawowa aparatura.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Perkolator to stożkowate naczynie z zaworem spustowym, używane do perkolacji (ekstrakcji ciągłej) w celu otrzymywania m.in. wyciągów płynnych i nalewek."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Perkolacja - dostęp: 2026-03-01
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Percolation_(chemistry) - accessed 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Lejek_rozdzielczy - dostęp: 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z farmakognozji dotyczące metod ekstrakcji
  • Instrukcje (SOP) pracowni recepturowej i opis wyposażenia do sporządzania wyciągów
  • Atlas/kompendium aparatury laboratoryjnej stosowanej w farmacji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego