W glebach zdegradowanych (np. na terenach poprzemysłowych, w pobliżu hutnictwa, górnictwa, składowisk odpadów czy przy długotrwałych emisjach pyłowych) jedną z najważniejszych grup zanieczyszczeń są metale toksyczne. Do najlepiej rozpoznanych należy kadm, który może występować w glebie w różnych formach chemicznych i – w zależności od warunków (m.in. pH, zawartości materii organicznej, składu mineralnego) – stawać się bardziej biodostępny.
Odpowiedź "związki kadmu" jest poprawna, ponieważ kadm jest pierwiastkiem o udokumentowanej toksyczności, a jego związki mogą być pobierane przez rośliny i następnie kumulowane w ich częściach jadalnych. Ma to znaczenie praktyczne w ochronie środowiska i bezpieczeństwie żywności: zanieczyszczona gleba może prowadzić do podwyższonych stężeń kadmu w plonach, a dalej w diecie ludzi i zwierząt.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "hydroksykwasy" – to szeroka grupa związków organicznych występujących naturalnie w organizmach i środowisku. Sama nazwa nie identyfikuje typowego, priorytetowego toksycznego zanieczyszczenia gleb zdegradowanych, które kumuluje się w roślinach na zasadach charakterystycznych dla metali ciężkich.
- "związki fosforu" – fosfor jest pierwiastkiem biogennym i składnikiem nawozów; jego związki kojarzą się raczej z żyznością i eutrofizacją wód niż z klasyczną toksycznością i bioakumulacją w roślinach typową dla kadmu. Nadmiar biogenów to inny typ presji środowiskowej niż skażenie metalami.
- "kwasy tłuszczowe" – są naturalnymi związkami organicznymi występującymi w organizmach żywych i w materii organicznej. Nie stanowią typowej kategorii "substancji toksycznych w zdegradowanych glebach" w znaczeniu zanieczyszczeń metalicznych, które mogą przechodzić do roślin i kumulować się w sposób stwarzający ryzyko zdrowotne.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się "zdegradowane gleby" oraz "kumulowanie w roślinach", najczęściej chodzi o zanieczyszczenia trwałe i toksyczne, zwłaszcza metale ciężkie (np. kadm), a nie o ogólne związki organiczne czy biogeny.
