KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 33.
Suwmiarką z noniuszem przedstawionym na rysunku można dokonywać pomiarów z dokładnością
Ilustracja przedstawia suwmiarkę z noniuszem, która jest narzędziem pomiarowym używanym w mechanice do precyzyjnych pomiarów.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dokładność (rozdzielczość) suwmiarki z noniuszem wynika z konstrukcji noniusza pokazanej na rysunku: z relacji liczby działek noniusza do działek skali głównej.
W przedstawionym typie noniusza minimalny przyrost odczytu odpowiada 0,05 mm, więc taki jest krok pomiaru możliwy do odczytania.

Pełne wyjaśnienie:

Suwmiarka z noniuszem pozwala odczytać wymiar dokładniej niż sama podziałka główna. Kluczowe jest to, że noniusz jest skalą pomocniczą, której działki są tak dobrane, aby po przesunięciu szczęk jedna z działek noniusza idealnie pokryła się z działką skali głównej. Ta zgodność wskazuje część ułamkową odczytu.

Dokładność/rozdzielczość odczytu (często potocznie nazywana "dokładnością suwmiarki") jest równa najmniejszemu krokowi, jaki da się jednoznacznie wskazać dzięki noniuszowi. Zależy ona od podziałki noniusza przedstawionej na rysunku – w praktyce spotyka się m.in. 0,1 mm, 0,05 mm, 0,02 mm oraz 0,01 mm. W tym zadaniu właściwa wartość to 0,05 mm, ponieważ taki krok wynika z pokazanego noniusza.

Dlaczego pozostałe wartości są niepoprawne?

  • 0,01 mm – odpowiada znacznie "gęstszemu" noniuszowi; wymaga innej konstrukcji skali niż ta przedstawiona.
  • 0,02 mm – to popularna rozdzielczość suwmiarki, ale tylko dla określonego typu noniusza; jeśli rysunek pokazuje podziałkę 0,05 mm, nie można jej "zamienić" na 0,02 mm.
  • 0,001 mm – taka wartość jest typowa raczej dla specjalistycznych przyrządów (np. czujników) i jest nieadekwatna dla klasycznej suwmiarki noniuszowej; w praktyce warsztatowej byłaby to wartość skrajnie nietypowa dla tego rozwiązania.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze opieraj wybór na analizie noniusza z rysunku, a nie na tym, co "najczęściej spotykane". To eliminuje błędy wynikające z pamięciowego zgadywania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Noniusz to pomocnicza podziałka na suwmiarce, która umożliwia odczyt części ułamkowej milimetra. Działa przez wskazanie, która kreska noniusza pokrywa się idealnie z kreską skali głównej, co odpowiada określonemu przyrostowi (np. 0,05 mm).
Trzeba odczytać, jaki jest najmniejszy krok wskazywany przez noniusz. W praktyce wynika to z konstrukcji skali (liczby działek noniusza względem skali głównej). Jeśli rysunek przedstawia noniusz o kroku 0,05 mm, to taka jest rozdzielczość odczytu.
0,05 mm występuje w klasycznych suwmiarkach, gdzie noniusz pozwala dzielić 1 mm na drobniejsze części. To kompromis między czytelnością skali a dokładnością. W warsztacie często jest wystarczająca do kontroli wymiarów przy typowych tolerancjach montażowych.
Nie. 0,02 mm to jedna z popularnych wartości, ale spotyka się też m.in. 0,05 mm i 0,01 mm (oraz wersje cyfrowe). Zależy to od typu noniusza albo elektroniki w suwmiarce cyfrowej. Na egzaminie należy kierować się tym, co pokazuje podziałka w zadaniu.
Najpierw odczytaj milimetry (i ewentualnie 0,5 mm) ze skali głównej. Następnie znajdź kreskę noniusza, która najlepiej pokrywa się z kreską skali głównej. Jej numer pomnóż przez rozdzielczość noniusza (np. 0,05 mm) i dodaj do odczytu ze skali głównej.
Najczęściej: pomylenie, która kreska pokrywa się "najdokładniej", odczyt z niewłaściwego zera noniusza, nieuwzględnienie rozdzielczości (np. przyjęcie 0,02 mm zamiast 0,05 mm) oraz błąd paralaksy wynikający z patrzenia pod kątem.
Nie. W zadaniach egzaminacyjnych "dokładność" często oznacza rozdzielczość odczytu (najmniejszy krok, np. 0,05 mm). Błąd pomiaru zależy dodatkowo od stanu przyrządu, docisku, temperatury, techniki pomiaru i kalibracji, więc zwykle jest większy niż sam krok odczytu.
Gdy potrzebujesz mniejszego kroku odczytu i większej pewności wyniku, np. przy pasowaniach wymagających setnych milimetra, kontroli średnic wałków lub grubości cienkich elementów. Jeśli suwmiarka ma rozdzielczość 0,05 mm, może być za mało dokładna dla ciasnych tolerancji.
Zamknij szczęki i sprawdź wskazanie zera (0 na skali głównej i 0 na noniuszu powinny się pokrywać). Oceń, czy nie ma luzów, zanieczyszczeń i uszkodzeń krawędzi pomiarowych. W praktyce warsztatowej wykonuje się też kontrolę na wzorcach lub płytkach wzorcowych.
Ćwicz odczyty z różnych typów noniuszy (0,05 mm, 0,02 mm, 0,01 mm) na rysunkach i na realnym przyrządzie. Naucz się stałej procedury: skala główna → zgodna kreska noniusza → dodanie części ułamkowej. Sprawdzaj wynik "na oko" pod kątem sensowności.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • ISO 13385-1:2019, Geometrical product specifications (GPS) — Dimensional measuring equipment — Part 1: Callipers (informacje o suwmiarkach i ich charakterystykach metrologicznych)
  • Mitutoyo, "Quick Guide to Precision Measuring Instruments" (sekcje o suwmiarkach i noniuszu), https://www.mitutoyo.com/quick-guide/ (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Instrukcje i poradniki metrologii warsztatowej dotyczące suwmiarki i noniusza
  • Materiały dydaktyczne z odczytu noniusza (zadania z rysunkami podziałek)
  • Normy/opisy dotyczące przyrządów pomiarowych (suwmiarki) i ich charakterystyk

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego