KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 35.
Symbol graficzny którego przekaźnika przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia symbol graficzny przekaźnika podnapięciowego, co jest zgodne z podanym pytaniem egzaminacyjnym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik podnapięciowy służy do nadzorowania spadku napięcia: zadziała, gdy napięcie obniży się poniżej nastawionego progu, aby odłączyć/ zablokować obwód i chronić urządzenia. Pozostałe opcje dotyczą innych wielkości: prądu (nadprądowy), zbyt wysokiego napięcia (nadnapięciowy) lub częstotliwości (podczęstotliwościowy).

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźniki zabezpieczeniowe rozpoznaje się po tym, jaką wielkość elektryczną nadzorują oraz w jakim kierunku odchylenia mają zadziałać (za duża/za mała wartość). W tym zadaniu poprawną odpowiedzią jest "Podnapięciowego.", czyli przekaźnika, który nadzoruje spadek napięcia.

Dlaczego "Podnapięciowego." jest poprawne?
Przekaźnik podnapięciowy jest elementem automatyki i zabezpieczeń, który porównuje napięcie z wartością nastawioną. Gdy napięcie spadnie poniżej progu, przekaźnik zmienia stan swoich styków (bezpośrednio lub przez układ wykonawczy), co może wywołać odłączenie odbiornika, blokadę rozruchu lub alarm. W praktyce jest to istotne tam, gdzie przy zbyt niskim napięciu urządzenie może pracować nieprawidłowo (np. styczniki mogą "kleić", napędy mogą tracić moment, układy sterowania mogą się resetować).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Nadprądowego." dotyczy przekaźnika reagującego na zbyt duży prąd (przeciążenia, zwarcia). Taki przekaźnik nie jest definiowany spadkiem napięcia, tylko przekroczeniem progu prądowego.
  • "Nadnapięciowego." odnosi się do sytuacji odwrotnej niż w przekaźniku podnapięciowym: reaguje na zbyt wysokie napięcie (przekroczenie progu górnego), a nie na spadek poniżej progu dolnego.
  • "Podczęstotliwościowego." jest związane z częstotliwością sieci (np. spadek poniżej nastawy). To inna mierzona wielkość niż napięcie, więc nawet jeśli na schematach symbol wygląda "podobnie", kryterium działania jest inne.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy symbol dotyczy napięcia, prądu czy częstotliwości, a dopiero potem rozróżnij "nad-" (za dużo) i "pod-" (za mało). To ogranicza pomyłki wynikające z podobieństwa nazw.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik podnapięciowy to zabezpieczenie, które reaguje na spadek napięcia poniżej nastawionego progu. Po zadziałaniu może rozłączyć obwód, zablokować rozruch lub wywołać alarm. Stosuje się go, aby chronić urządzenia przed pracą przy zbyt niskim napięciu.
Różnica dotyczy kierunku odchylenia napięcia. Podnapięciowy zadziała, gdy napięcie spadnie poniżej progu dolnego, a nadnapięciowy zadziała, gdy napięcie wzrośnie powyżej progu górnego. Oba należą do zabezpieczeń napięciowych, ale pilnują innych stanów awaryjnych.
Spadek napięcia może powodować nieprawidłową pracę odbiorników i układów sterowania (np. spadek momentu napędów, reset sterowników, drgania styczników). Zabezpieczenie podnapięciowe pozwala bezpiecznie wyłączyć lub zablokować urządzenie, zanim dojdzie do uszkodzeń lub niebezpiecznych stanów pracy.
Nie wprost, bo mierzą różne wielkości. Nadprądowy reaguje na prąd (przeciążenia, zwarcia), a podnapięciowy na napięcie (spadek). W praktyce stosuje się je komplementarnie: jedno chroni przed skutkami nadmiernego prądu, drugie przed skutkami zbyt niskiego napięcia zasilania.
Przekaźnik podczęstotliwościowy stosuje się tam, gdzie ważna jest kontrola częstotliwości (np. układy zasilania awaryjnego, generatory, wybrane układy automatyki). Zadziała przy spadku częstotliwości poniżej nastawy. To inny typ zabezpieczenia niż napięciowe, mimo że bywa mylony na egzaminach.
Najczęściej rozpoznaje się to po oznaczeniach funkcji i opisie elementu w dokumentacji (np. w legendzie) oraz po kontekście w schemacie: przekaźniki prądowe są powiązane z pomiarem prądu (np. przez przekładnik), a napięciowe z pomiarem napięcia z szyn/torów. Warto zawsze szukać legendy i oznaczeń zacisków pomiarowych.
Najczęstszy błąd to automatyczne skojarzenie "zabezpieczenie = nadprądowe" albo pomylenie prefiksów "nad-" i "pod-". Pomaga prosta kontrola: "nad-" oznacza za dużo, "pod-" oznacza za mało. Potem dopiero ustala się wielkość: prąd, napięcie lub częstotliwość.
Tak, ponieważ obiekty gazownicze (np. stacje, kotłownie, szafy sterowania) mają zasilanie i automatykę wymagającą stabilnych parametrów energii. Przekaźniki napięciowe mogą realizować blokady i zabezpieczenia pracy urządzeń, sygnalizację awarii zasilania oraz kontrolę warunków poprawnego załączenia układów sterowania.
Najlepiej ćwiczyć na krótkich zestawach: symbol + nazwa + funkcja. Ucz się w parach przeciwstawnych: podnapięciowy/nadnapięciowy, podczęstotliwościowy/nadczęstotliwościowy, nadprądowy/termiczny. Dodatkowo trenuj czytanie legendy schematu, bo często rozstrzyga ona wątpliwości.
Oficjalne symbole graficzne są zebrane w normach i bazach symboli (np. IEC 60617). W praktyce projektowej spotkasz też symbole zgodne z dokumentacją producentów aparatury. Na egzaminie kluczowe jest rozumienie funkcji elementu oraz umiejętność rozpoznania, czy symbol dotyczy napięcia, prądu czy częstotliwości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Przekaźnik podnapięciowy służy do nadzorowania spadku napięcia: zadziała, gdy napięcie obniży się poniżej nastawionego progu, aby odłączyć/ zablokować obwód i chronić urządzenia."

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphical symbols for diagrams) – IEC online database, https://www.iec.ch/homepage (dostęp do bazy symboli IEC 60617) - accessed 2026-03-04
  • PN-EN 60255 (Przekaźniki pomiarowe i urządzenia zabezpieczeniowe) – norma dotycząca urządzeń zabezpieczeniowych (weryfikacja zakresu tematycznego: przekaźniki zabezpieczeniowe)
  • Wikipedia (PL): "Przekaźnik" – opis działania i zastosowań przekaźników, https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeka%C5%BAnik - accessed 2026-03-04

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw elektrotechniki: aparatura zabezpieczeniowa i przekaźniki
  • Ćwiczenia z czytania schematów ideowych i blokowych (oznaczenia elementów zabezpieczeń)
  • Katalogi i instrukcje producentów aparatury zabezpieczeniowej (sekcje: przekaźniki napięciowe i częstotliwościowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego