KWALIFIKACJA ELE2 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 10.
Symbol graficzny pokazany na rysunku przedstawia silnik prądu stałego typu:
Ilustracja przedstawia symbol graficzny.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik bocznikowy rozpoznaje się po połączeniu równoległym uzwojenia wzbudzenia i twornika. Na symbolu widać węzeł rozgałęziający obwód na dwa równoległe tory prowadzące do "M", co jest cechą silnika bocznikowego. W silniku szeregowym nie ma rozgałęzienia, a w obcowzbudnym występuje oddzielne zasilanie wzbudzenia.

Pełne wyjaśnienie:

W silnikach prądu stałego (DC) kluczowe jest to, jak uzwojenie wzbudzenia jest połączone względem twornika. Typ połączenia wpływa na własności pracy (np. zmianę prędkości wraz z obciążeniem) oraz na sposób przedstawienia na schemacie ideowym.

Odpowiedź "bocznikowy." jest poprawna, ponieważ symbol pokazuje węzeł rozgałęziający obwód na dwie gałęzie równoległe (dwa tory podłączone równolegle do zacisków silnika). Taki zapis oznacza, że uzwojenie wzbudzenia jest wpięte równolegle do twornika, czyli mamy silnik bocznikowy (równoległy).

  • Dlaczego "szeregowy." jest niepoprawny? W silniku szeregowym uzwojenie wzbudzenia jest włączone szeregowo z twornikiem, więc na schemacie nie powinno być rozgałęzienia na dwa równoległe tory – prąd płynie jedną drogą przez oba uzwojenia.
  • Dlaczego "obcowzbudny." jest niepoprawny? Silnik obcowzbudny ma uzwojenie wzbudzenia zasilane z oddzielnego źródła. Symbol zwykle wskazuje osobny obwód zasilania wzbudzenia (oddzielne linie/gałąź zasilająca), a nie jedynie proste rozgałęzienie równoległe w tym samym torze.
  • Dlaczego "szeregowo-bocznikowy." jest niepoprawny? Silnik szeregowo-bocznikowy (kompundowy) posiada jednocześnie uzwojenie szeregowe i bocznikowe, więc jego symbol musi pokazywać obecność obu sposobów włączenia. Samo pojedyncze rozgałęzienie równoległe jest typowe dla bocznikowego, ale nie potwierdza dodatkowego uzwojenia szeregowego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na symbolu widzisz wyraźny węzeł i dwie gałęzie prowadzące równolegle do silnika, najpierw rozważ odpowiedź "bocznikowy". Jeśli dodatkowo pojawia się element włączony szeregowo (bez rozgałęzienia) – wtedy dopiero myśl o układzie szeregowo-bocznikowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Silnik bocznikowy (równoległy) to silnik DC, w którym uzwojenie wzbudzenia jest podłączone równolegle do twornika. Na schemacie zwykle widać rozgałęzienie na dwie gałęzie, co odróżnia go od układu szeregowego.
Szukaj węzła (punktu rozdziału) i dwóch torów biegnących równolegle między tymi samymi zaciskami. Taki "mostek" lub dwie gałęzie oznaczają, że elementy pracują równolegle, czyli jest to połączenie bocznikowe.
Rozgałęzienie oznacza, że prąd może płynąć dwiema drogami jednocześnie. W silniku bocznikowym jedna gałąź odpowiada za twornik, a druga za uzwojenie wzbudzenia – oba są zasilane z tego samego napięcia, ale prądy w gałęziach mogą się różnić.
W silniku szeregowym uzwojenie wzbudzenia i twornik są w jednej linii, bez rozgałęzienia – prąd jest wspólny. W bocznikowym widać dwie gałęzie równoległe. Ta różnica w symbolu wynika bezpośrednio ze sposobu włączenia uzwojeń.
Silnik obcowzbudny ma uzwojenie wzbudzenia zasilane z oddzielnego źródła. Na schemacie ideowym często widać osobny obwód zasilania wzbudzenia (oddzielne linie/gałąź). To odróżnia go od bocznikowego, gdzie wzbudzenie jest zasilane z tego samego obwodu co twornik.
Silnik szeregowo-bocznikowy ma dwa uzwojenia wzbudzenia: jedno włączone szeregowo, drugie bocznikowo. Dlatego jego symbol powinien wskazywać obecność i gałęzi równoległej, i elementu w torze szeregowym. Samo rozgałęzienie nie wystarcza do rozpoznania kompundu.
Najczęstszy błąd to mylenie bocznikowego z kompundowym, bo oba mogą mieć "więcej kresek" na schemacie. Uczniowie czasem ignorują fakt, że kompund musi pokazywać jednocześnie tor szeregowy i bocznikowy. Kluczowe jest świadome szukanie rozgałęzienia.
Tak, w typowych warunkach silnik bocznikowy ma bardziej stabilną prędkość, bo strumień wzbudzenia jest w przybliżeniu stały (wzbudzenie zasilane równolegle). Silnik szeregowy silniej "reaguje" na obciążenie, bo prąd wzbudzenia zależy od prądu twornika.
W praktyce mogą wystąpić w napędach elementów automatyki i urządzeń pomocniczych (np. napędy, małe pompy, wentylatory, siłowniki w układach sterowania). Umiejętność czytania schematów jest przydatna przy serwisie i diagnostyce instalacji oraz urządzeń współpracujących.
Ćwicz "mapowanie" symbolu na cechę: brak rozgałęzienia = szeregowy, rozgałęzienie = bocznikowy, oddzielne zasilanie = obcowzbudny, oba naraz = kompundowy. Rozwiązuj krótkie zestawy zadań ze schematami.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 50% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Silnik bocznikowy rozpoznaje się po połączeniu równoległym uzwojenia wzbudzenia i twornika."

Źródła:

  • IEC 60617 (Electrotechnical symbols) – online database, wyszukiwanie symboli: https://www.iec.ch/standards/iec-60617 (dostęp: 2026-04-02)
  • All About Circuits – artykuły edukacyjne o silnikach DC i sposobach wzbudzenia (shunt/series/compound/separately excited): https://www.allaboutcircuits.com/technical-articles/ (dostęp: 2026-04-02)
  • Wikipedia – "DC motor" (sekcja o typach: shunt/series/compound/separately excited): https://en.wikipedia.org/wiki/DC_motor (dostęp: 2026-04-02)

Materiały:

  • Tablice i katalogi symboli elektrycznych (baza IEC 60617)
  • Podręczniki i skrypty z maszyn elektrycznych (dział: silniki prądu stałego)
  • Zadania treningowe z czytania schematów ideowych napędów i układów sterowania

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego