KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 4.
Szare pole na zamieszczonym wykresie ilustruje zakresy stężeń bromku sodu i fosforanu kodeiny, przy których tworzy się niezgodność. Do niezgodności między związkami dochodzi, gdy stężenie
Ilustracja przedstawia wykres, który jest częścią pytania egzaminacyjnego związanego z kwalifikacją Z19 dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na wykresie szare pole oznacza obszar, w którym po zmieszaniu bromku sodu z fosforanem kodeiny powstaje niezgodność (np. zmętnienie lub osad). Granica obszaru niezgodności przebiega przy wartości 5% dla bromku sodu, więc przekroczenie tego stężenia wprowadza układ w zakres niezgodności.

Pełne wyjaśnienie:

W recepturze aptecznej niezgodność to sytuacja, w której po połączeniu składników dochodzi do niepożądanej zmiany, np. reakcji chemicznej lub zjawiska fizycznego, skutkującego zmianą wyglądu, stabilności albo składu przygotowywanego leku. W praktyce może to oznaczać zmętnienie, wytrącenie osadu, rozwarstwienie czy spadek jakości preparatu.

W zadaniu informacja o warunkach powstawania niezgodności jest przedstawiona graficznie: szare pole na wykresie pokazuje te kombinacje stężeń bromku sodu i fosforanu kodeiny, przy których niezgodność już się tworzy. Należy więc odczytać, przy jakiej wartości granicznej zaczyna się obszar zacieniowany.

Odpowiedź "bromku sodu będzie wyższe niż 5%" jest poprawna, ponieważ zgodnie z interpretacją wykresu próg 5% stanowi granicę, po której przekroczeniu (dla bromku sodu) mieszanina trafia w obszar niezgodności.

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów:

  • "bromku sodu będzie niższe niż 5%" odwraca warunek nierówności: pozostanie poniżej progu nie musi powodować wejścia w obszar niezgodności.
  • Odpowiedzi odnoszące próg 5% do fosforanu kodeiny przenoszą granicę na niewłaściwy składnik, co jest częstą pomyłką przy wykresach dwuskładnikowych.

Wskazówka egzaminacyjna: przy wykresach z obszarem zacieniowanym najpierw ustal, której osi dotyczy dana wartość graniczna (tu: 5%), a dopiero potem wybieraj wariant "wyższe/niższe".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Niezgodność to niepożądana zmiana po połączeniu składników receptury, np. wytrącenie osadu, zmętnienie, rozwarstwienie lub reakcja chemiczna. W praktyce oznacza ryzyko gorszej jakości, mniejszej stabilności albo niejednorodności przygotowanego leku.
Najpierw zidentyfikuj, co oznacza obszar zaznaczony (tu: szare pole = zakres niezgodności). Następnie sprawdź, przy jakich wartościach na osiach wykresu zaczyna się zacieniowanie. Warunek powstania niezgodności wynika z wejścia w ten obszar, a nie z samej wartości liczbowej.
Wartość 5% pełni rolę granicy: poniżej niej układ może pozostawać poza obszarem niezgodności, a po przekroczeniu mieszanina wchodzi w zakres zaznaczony jako problematyczny. Na egzaminie kluczowe jest ustalenie, którego składnika dotyczy ten próg na wykresie.
Najczęstsze objawy widoczne w aptece to zmętnienie, pojawienie się osadu, kłaczków, rozwarstwienie lub zmiana barwy. Mogą też występować objawy mniej widoczne, np. spadek trwałości lub zmiana pH, dlatego ważna jest ocena organoleptyczna i analiza składu.
Nie każda zmiana jest dyskwalifikująca, ale każda podejrzana niezgodność wymaga oceny przez farmaceutę. Jeśli zmiana wskazuje na utratę jednorodności, stabilności lub bezpieczeństwa, recepturę trzeba skorygować (np. zmienić stężenie, sposób sporządzenia lub rozdzielić składniki).
Najczęstszy błąd to mechaniczne odwrócenie znaku nierówności podczas szybkiego czytania. Drugi typowy błąd to wybór odpowiedzi z "5%" bez sprawdzenia, którego składnika dotyczy próg na wykresie. Pomaga podejście: najpierw oś i składnik, potem nierówność.
"5%" oznacza stężenie procentowe, czyli udział substancji w całej mieszaninie. W zależności od typu receptury może to być procent masowy lub masowo-objętościowy. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle liczy się poprawny odczyt progu z materiału (wykresu/tabeli) i właściwa interpretacja.
Spójrz, na której osi umieszczono daną substancję. Jeśli wartość graniczna (np. 5%) jest odczytywana wzdłuż osi opisanej "bromek sodu", to dotyczy bromku sodu. Wykres dwuskładnikowy zawsze wymaga powiązania liczby z osią, a nie zgadywania na podstawie nazw składników.
Gdy recepta zawiera kilka substancji i trzeba ocenić, czy da się je bezpiecznie połączyć w jednym roztworze, zawiesinie lub maści. Dane o kompatybilności pomagają dobrać stężenia, kolejność mieszania i ewentualne zamienniki, aby uniknąć osadu, zmętnienia i utraty jakości.
Ćwicz rozpoznawanie typowych niezgodności (fizycznych i chemicznych) oraz pracę z wykresami i tabelami. Trenuj uważne czytanie warunków ("powyżej/poniżej", "zakres", "granica") i łączenie wartości liczbowej z właściwą osią. Dobrą metodą są krótkie serie zadań z analizą błędów.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że na wykresie szare pole oznacza obszar, w którym po zmieszaniu bromku sodu z fosforanem kodeiny powstaje niezgodność (np. zmętnienie lub osad).

Materiały:

  • Podręczniki z receptury aptecznej omawiające niezgodności (część: niezgodności fizyczne i chemiczne)
  • Materiały dydaktyczne szkoły/CKZ dotyczące kompatybilności substancji w lekach recepturowych
  • Zestawy zadań z interpretacji wykresów i tabel w recepturze aptecznej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego