KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 5.
Szóstą klasę dokładności i chropowatość Ra=0,32 μm otworu przelotowego Ø10 można uzyskać poprzez
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozwiercanie jest typową obróbką wykańczającą otworów po wcześniejszym wierceniu: usuwa mały naddatek i pozwala uzyskać wysoką dokładność (np. IT6) oraz małą chropowatość (Ra rzędu 0,32 µm przy właściwej technologii). Powiercanie służy głównie do obróbki wylotu, a wytaczanie i frezowanie nie są tu standardem.

Pełne wyjaśnienie:

Wymagania "6 klasa dokładności" oraz "Ra = 0,32 µm" wskazują na potrzebę obróbki wykańczającej, czyli takiej, która po operacji zgrubnej (najczęściej wierceniu) usuwa niewielki naddatek i stabilnie poprawia zarówno wymiar, jak i jakość powierzchni otworu.

Rozwiercanie spełnia te warunki: wykonuje się je rozwiertakiem (narzędzie wieloostrzowe), który prowadzi się w już wykonanym otworze wstępnym. Dzięki temu można uzyskać wysoką dokładność wymiarową (często w zakresie IT6–IT8) oraz niską chropowatość. Dla otworu przelotowego Ø10 jest to klasyczne, egzaminacyjne rozwiązanie: wiercenie wstępne + rozwiercanie do wymiaru docelowego.

Pozostałe operacje są mniej właściwe w tym kontekście:

  • Powiercanie (counterboring) jest kojarzone głównie z obróbką części otworu, np. wykonaniem pogłębienia/cylindrycznego gniazda pod łeb śruby albo poprawą fragmentu wylotu. Nie jest typową metodą uzyskiwania IT6 i Ra=0,32 µm na całej długości otworu przelotowego.
  • Wytaczanie bywa bardzo dokładne, ale jest charakterystyczne dla obróbki na wytaczarkach/tokarkach i częściej stosuje się je do większych średnic lub gdy trzeba skorygować położenie osi, współosiowość czy kształt. W praktyce warsztatowej dla Ø10 i wymagania IT6+Ra 0,32 bardziej standardowe jest rozwiercanie.
  • Frezowanie jest podstawową metodą obróbki powierzchni zewnętrznych i kształtowych; otwory można frezować (np. interpolacją), ale nie jest to typowa operacja wykańczająca mały otwór Ø10 pod taką klasę dokładności i chropowatość w ujęciu podstaw egzaminacyjnych.

Wniosek: jeśli celem jest uzyskanie jednocześnie wysokiej dokładności (IT6) i bardzo małej chropowatości (Ra=0,32 µm) w otworze przelotowym Ø10, najbardziej właściwą, standardową operacją wykańczającą jest rozwiercanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozwiercanie to obróbka wykańczająca otworu wykonywana rozwiertakiem po wcześniejszym wierceniu. Usuwa mały naddatek, poprawia dokładność średnicy i jakość powierzchni. Stosuje się je, gdy potrzebny jest otwór pasowany, np. pod sworzeń, kołek ustalający lub tuleję.
Wiercenie jest operacją zgrubną: wiertło ma tendencję do "ściągania", a otwór może mieć większy rozrzut wymiaru i gorszą chropowatość. Dlatego przy wymaganiach typu IT6 stosuje się operacje wykańczające (np. rozwiercanie), które stabilizują wymiar i wygładzają powierzchnię.
Ra to parametr opisujący średnią arytmetyczną odchyłek profilu od linii średniej. Im mniejsza wartość Ra, tym gładsza powierzchnia. W otworach mała chropowatość jest ważna m.in. dla pasowań, trwałości współpracy elementów i mniejszego zużycia.
IT6 to jedna ze standardowych klas dokładności wymiarowej w systemie tolerancji ISO. Określa, jak wąska jest strefa tolerancji dla danego wymiaru nominalnego. Im mniejszy numer IT, tym wyższa dokładność wykonania, a więc trudniej ją uzyskać bez obróbki wykańczającej.
Rozwiercanie wykańcza cały otwór na długości prowadzenia narzędzia i służy do uzyskania dokładnej średnicy oraz małej chropowatości. Powiercanie częściej dotyczy obróbki fragmentu otworu, np. wykonania gniazda pod łeb śruby lub pogłębienia, a nie typowego wykańczania otworu na IT6.
Wytaczanie wybiera się często przy większych średnicach albo gdy trzeba skorygować geometrię: współosiowość, okrągłość, ustawienie osi otworu względem innych baz. Daje dużą kontrolę, ale dla małego otworu Ø10 i typowych wymagań IT6 + niska Ra standardowo wystarcza rozwiercanie.
Najpierw wykonuje się otwór wstępny (wiercenie), zostawiając mały naddatek do usunięcia przez rozwiertak. Ważne są: właściwe narzędzie, proste prowadzenie, odpowiedni posuw i chłodzenie. Zbyt duży naddatek lub bicie narzędzia pogorszą Ra i dokładność.
Otwór można wykonać frezowaniem (np. interpolacją), ale uzyskanie bardzo małej chropowatości i wysokiej dokładności na małej średnicy bywa trudne i zależy od wielu czynników. W zadaniach egzaminacyjnych dla otworu Ø10 z IT6 i Ra=0,32 µm typową odpowiedzią jest rozwiercanie jako obróbka wykańczająca.
Najczęściej myli się nazwy operacji (powiercanie vs rozwiercanie) oraz wybiera proces "na oko" kojarzony z precyzją (np. wytaczanie), bez odniesienia do typowego zastosowania dla małych otworów. Błąd powoduje też ignorowanie wymagań Ra i IT i skupienie się wyłącznie na średnicy Ø.
Sygnałem są wymagania typu wysoka klasa dokładności (np. IT6) i mała chropowatość (niskie Ra). Wtedy należy myśleć o operacjach wykańczających po wierceniu, zwłaszcza o rozwiercaniu (czasem także o innych metodach, zależnie od średnicy i geometrii), a nie o operacjach zgrubnych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Powiercanie służy głównie do obróbki wylotu, a wytaczanie i frezowanie nie są tu standardem."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts
  • ISO 21920-2:2021, Geometrical product specifications (GPS) — Surface texture: Profile — Part 2: Terms, definitions and surface texture parameters

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium: technologia obróbki skrawaniem (rozdziały: obróbka otworów, rozwiercanie)
  • Karty katalogowe narzędzi skrawających (rozwiertaki): zalecane naddatki, posuwy i zakresy Ra/IT
  • Normy ISO dotyczące tolerancji (system IT) oraz parametrów chropowatości (Ra) – do zrozumienia pojęć, nie do zapamiętywania numerów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego