KWALIFIKACJA ELE11 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 10.
Termometr cieczowy, dla którego poprawki przedstawiono w tabeli wskazuje: –13,7°C. Ile wynosi rzeczywista wartość temperatury zmierzonej tym przyrządem?
Ilustracja przedstawia tabelę, która jest częścią pytania egzaminacyjnego związanego z kwalifikacją zawodową TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wartość rzeczywistą wyznacza się przez uwzględnienie poprawki z tabeli dla wskazania -13,7°C. Z tabeli wynika poprawka -0,1°C, więc do wskazania dodaje się tę poprawkę: -13,7°C + (-0,1°C) = -13,8°C. To daje temperaturę bardziej ujemną niż wskazanie.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach z termometrem cieczowym podana jest zwykle tabela poprawek (wynik kalibracji). Termometr może wskazywać wartość nieco zaniżoną lub zawyżoną, a tabela mówi, o ile należy skorygować wskazanie, aby otrzymać wartość bliższą rzeczywistej.

Stosuje się prostą zasadę obliczeniową:

wartość rzeczywista = wskazanie + poprawka (z tabeli, dla danego wskazania).

Dla wskazania -13,7°C z tabeli odczytuje się poprawkę -0,1°C. Ponieważ poprawka jest ujemna, oznacza to, że rzeczywista temperatura jest jeszcze niższa (bardziej ujemna) niż wskazanie. Wykonujemy rachunek:

-13,7°C + (-0,1°C) = -13,8°C.

  • Odpowiedź "-13,8°C" jest poprawna, bo uwzględnia ujemną poprawkę odczytaną z tabeli i prawidłowo traktuje znak minus.
  • Odpowiedź "-13,7°C" jest błędna, bo pomija poprawkę (to tylko wskazanie przyrządu, nie wartość skorygowana).
  • Odpowiedź "-13,6°C" odpowiadałaby sytuacji, gdyby poprawka wynosiła +0,1°C (albo gdyby ktoś odjął poprawkę zamiast ją dodać), czyli zmienił wynik w przeciwną stronę.
  • Odpowiedź "-13,5°C" to jeszcze większe przesunięcie w stronę mniej ujemnych temperatur; zwykle wynika z błędnego odczytu poprawki (np. pomylenia wiersza tabeli) albo z pomyłki rachunkowej.

Wskazówka egzaminacyjna: przy liczbach ujemnych warto sprawdzić sens fizyczny wyniku. Jeśli poprawka jest ujemna, temperatura po korekcji powinna stać się bardziej ujemna (np. z -13,7 na -13,8), a nie mniej ujemna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Poprawka to wartość, którą należy dodać do wskazania (zgodnie z definicją przyjętą w tabeli), aby otrzymać wynik skorygowany. Wynika z kalibracji/wzorcowania i bywa dodatnia lub ujemna. Zależy od temperatury, więc odczytuje się ją dla konkretnego wskazania.
Postępuj według schematu: Trz = Twsk + p, gdzie p to poprawka odczytana z tabeli dla danego wskazania. Następnie wykonaj zwykłe dodawanie, uważając na znak poprawki i na to, że liczby mogą być ujemne.
Ujemna poprawka oznacza, że wskazanie jest "za wysokie" (za mało ujemne) względem wartości odniesienia. Gdy dodasz liczbę ujemną do wskazania, przesuwasz wynik w stronę niższych temperatur, np. z -13,7°C na -13,8°C.
W zadaniach szkolnych zwykle przyjmuje się wzór wynik skorygowany = wskazanie + poprawka. W praktyce trzeba jednak czytać opis tabeli, bo czasem podaje się błąd wskazania lub inną konwencję. Na egzaminie kluczowe jest zastosowanie definicji użytej w treści.
Najczęstsze pomyłki to: zgubienie minusa, odjęcie poprawki zamiast jej dodania, oraz "intuicyjne" zaokrąglenie do najbliższej odpowiedzi. Pomaga zapis w nawiasie: -13,7 + (-0,1) i kontrola, czy wynik ma sens (powinien być bardziej ujemny).
Kalibracja (wzorcowanie) to porównanie wskazań przyrządu z odniesieniem i wyznaczenie zależności, np. tabeli poprawek. Dzięki temu wiadomo, jak korygować wskazania oraz jaka może być niepewność pomiaru. W eksploatacji OZE pomaga to podejmować decyzje na wiarygodnych danych.
Gdy decyduje on o bezpieczeństwie i pracy układu: ochrona przed zamarzaniem (obieg glikolu), kontrola temperatury zasobnika c.w.u., diagnostyka spadków sprawności kolektorów/pomp ciepła oraz ocena przegrzewu. Małe błędy mogą powodować złe nastawy automatyki.
Jeśli tabela nie ma dokładnie tej wartości, w praktyce stosuje się odczyt z najbliższego punktu lub interpolację (jeśli jest dopuszczona i wyjaśniona w poleceniu). Na egzaminie zwykle dobiera się wartość dokładnie obecną w tabeli albo podaje jasną instrukcję, co zrobić między punktami.
Tak. Błąd może zależeć od temperatury, dlatego stosuje się tabelę poprawek lub charakterystykę. Przyrząd może być dokładniejszy w jednym zakresie i mniej dokładny w innym. To normalne zjawisko w metrologii i powód, dla którego kalibracja podaje dane dla wielu punktów.
Zrób kontrolę kierunku zmiany: jeśli poprawka jest ujemna, wynik po korekcji powinien być niższy (bardziej ujemny) niż wskazanie; jeśli dodatnia, wynik powinien wzrosnąć. Potem sprawdź rachunek na liczbach z minusem, najlepiej zapisując poprawkę w nawiasie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 68% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wartość rzeczywistą wyznacza się przez uwzględnienie poprawki z tabeli dla wskazania -13,7°C.

Źródła:

  • JCGM 200:2012, International vocabulary of metrology (VIM) — 3rd edition, hasła: measurement error, correction, calibration (BIPM/JCGM), https://www.bipm.org/en/publications/guides/vim (dostęp: 2026-03-01)
  • JCGM 100:2008, Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM), rozdziały dot. korekcji i błędów pomiaru, https://www.bipm.org/en/publications/guides/gum (dostęp: 2026-03-01)
  • PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02, Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących, obszar: spójność pomiarowa/kalibracja (dokument normalizacyjny; weryfikacja wymaga dostępu do normy)

Materiały:

  • Podstawy metrologii: definicje błędu wskazania, poprawki i kalibracji (VIM)
  • Materiały dydaktyczne z pomiarów w instalacjach OZE (temperatura, przepływ, ciśnienie)
  • Zadania rachunkowe z poprawkami przyrządów i liczbami ujemnymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego