KWALIFIKACJA MOT2 + MOT5 + MOT6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 1.
Trzykrotny wzrost prędkości samochodu poruszającego się po łuku drogi o stałym promieniu spowoduje zwiększenie wartość siły odśrodkowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla ruchu po łuku o stałym promieniu wartość siły związanej z ruchem po okręgu jest proporcjonalna do kwadratu prędkości: F ∝ v²/r.
Po trzykrotnym zwiększeniu prędkości (v → 3v) siła rośnie (3²)=9 razy, więc będzie dziewięciokrotna.

Pełne wyjaśnienie:

Samochód jadący po łuku drogi porusza się ruchem krzywoliniowym zbliżonym do ruchu po okręgu. Aby tor ruchu pozostał łukiem o stałym promieniu r, potrzebne jest przyspieszenie dośrodkowe o wartości:

a = v² / r

Odpowiada mu siła (w ujęciu dynamicznym: siła dośrodkowa, a w układzie nieinercjalnym często nazywana "odśrodkową" jako siła pozorna) o wartości:

F = m · v² / r

W tym zadaniu masa m oraz promień r są stałe, więc kluczowa jest zależność F ∝ v². Jeśli prędkość wzrasta trzykrotnie, to:

v → 3v, więc v² → (3v)² = 9v².

To oznacza, że wymagana wartość siły rośnie dziewięciokrotnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "trzykrotne" wynika z myślenia liniowego (F ∝ v), ale w ruchu po okręgu zależność jest kwadratowa.
  • "sześciokrotne" bywa efektem przypadkowego "mnożenia" bez modelu (np. 3×2), jednak nie ma tu czynnika 2; decyduje potęga druga.
  • "czterokrotne" odpowiadałoby sytuacji podwojenia prędkości (2²=4), a nie potrojenia.

W praktyce oznacza to, że nawet pozornie niewielkie zwiększenie prędkości w zakręcie bardzo mocno zwiększa wymaganą siłę boczną na styku opona–nawierzchnia, co podnosi ryzyko utraty przyczepności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Siła odśrodkowa to opis (w układzie związanym z pojazdem) pozornej "siły" odczuwanej na zewnątrz zakrętu. Fizycznie tor ruchu wymaga siły dośrodkowej skierowanej do środka łuku, a jej "źródłem" jest przyczepność opon do nawierzchni.
Bo przy stałym promieniu łuku wymagane przyspieszenie dośrodkowe wynosi a = v²/r. Gdy prędkość rośnie, v² rośnie znacznie szybciej niż samo v. Dlatego np. 3× większa prędkość oznacza 9× większą wymaganą siłę boczną.
Wystarczy użyć proporcji F ∝ v² (dla stałego r i m). Liczysz stosunek: (3v)² / v² = 9. Nie musisz znać masy ani promienia, bo w pytaniu interesuje tylko krotność zmiany, a nie wartość bezwzględna.
Tak. Zależność ma postać F = m·v²/r. Im mniejszy promień r (ciaśniejszy zakręt), tym większa wymagana siła do utrzymania toru ruchu. Dlatego na ostrych zakrętach nawet umiarkowana prędkość może przekroczyć możliwości przyczepności.
Masa działa liniowo: F = m·v²/r. Cięższy pojazd wymaga większej siły bocznej przy tej samej prędkości i promieniu. W praktyce oznacza to większe obciążenia opon i większe wymagania wobec nawierzchni oraz ogumienia.
Przyczepność musi "dostarczyć" odpowiednią siłę boczną, aby auto skręcało po łuku. Jeśli wymagana siła (m·v²/r) przekroczy maksymalną siłę tarcia opony o nawierzchnię, pojawi się poślizg (podsterowność lub nadsterowność) i auto zacznie "wynosić" na zewnątrz.
Najczęściej zakłada się zależność liniową (F ∝ v) zamiast kwadratowej (F ∝ v²) oraz pomija warunek stałego promienia. Częsty jest też błąd w potęgowaniu: mylenie (3v)² z 3·v² zamiast 9·v².
Nie w sensie ścisłym. Siła dośrodkowa jest rzeczywistą wypadkową skierowaną do środka łuku (zapewnia zmianę kierunku ruchu). "Odśrodkowa" bywa używana jako siła pozorna w układzie nieinercjalnym związanym z pojazdem. W zadaniach o krotności zmian zwykle chodzi o tę samą zależność m·v²/r.
Szczególnie na mokrej, oblodzonej lub zabrudzonej nawierzchni oraz przy zużytych oponach. Skoro wymagana siła boczna rośnie 9×, zapas przyczepności może zniknąć bardzo szybko. Dlatego dobór prędkości do warunków ma kluczowe znaczenie.
Sygnałem są sformułowania typu "jazda po łuku", "ruch po okręgu", "stały promień" oraz pytania o zmianę siły/przyspieszenia przy zmianie prędkości. Wtedy stosuje się a = v²/r i wynikające z tego F = m·v²/r.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Siła odśrodkowa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Si%C5%82a_od%C5%9Brodkowa (dostęp: 2026-02-27)
  • OpenStax: University Physics Volume 1, sekcja "Uniform Circular Motion" – https://openstax.org/books/university-physics-volume-1/pages/6-2-uniform-circular-motion (dostęp: 2026-02-27)
  • Khan Academy: "Uniform circular motion and centripetal acceleration" – https://www.khanacademy.org/science/physics/centripetal-force-and-gravitation/centripetal-acceleration/v/centripetal-acceleration-and-centripetal-force (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały szkolne z fizyki: ruch po okręgu i przyspieszenie dośrodkowe
  • Podręczniki/opracowania z dynamiki pojazdu (dynamika poprzeczna, siły boczne)
  • Kursy online z mechaniki klasycznej (ruch krzywoliniowy, zależności v²/r)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego