Parafraza to technika aktywnego słuchania, w której terapeuta krótko odtwarza własnymi słowami treść komunikatu rozmówcy (czasem także jego znaczenie), aby:
- sprawdzić, czy dobrze zrozumiał przekaz,
- pokazać uważność i szacunek,
- zmniejszyć napięcie i opór,
- ułatwić dalszą rozmowę o potrzebach i możliwościach.
Wypowiedź "Rozumiem, że nie chce Pan uczestniczyć w zajęciach filmowych z powodu braku czasu." jest parafrazą, ponieważ wiernie oddaje dwa kluczowe elementy komunikatu uczestnika: odmowę udziału oraz uzasadnienie (dużo innych obowiązków / brak czasu). Nie zawiera osądu ani nacisku.
Wypowiedź "Czemu Pan narzeka? Inni uczestnicy mają znacznie więcej obowiązków, a przychodzą na zajęcia." nie jest parafrazą, bo wprowadza ocenę i porównanie z innymi. Taki styl może wywołać obronność, poczucie niezrozumienia i nasilić opór wobec zajęć.
Wypowiedź "Niech mi Pan wyjaśni, jakie konkretne obowiązki ma Pan do wykonania." to pytanie sondujące. Może być użyteczne na późniejszym etapie, ale nie spełnia funkcji parafrazy, bo nie odtwarza sensu wcześniejszej wypowiedzi, tylko zbiera dodatkowe informacje.
Wypowiedź "Niech się Pan nie martwi, wymyślimy coś by Pana odciążyć." ma charakter uspokajania i szybkiego proponowania rozwiązania. Nie jest parafrazą, bo dodaje nowe treści (obietnica odciążenia) i może zostać odebrana jako pominięcie realnego problemu lub przejęcie odpowiedzialności za decyzję uczestnika.
W praktyce terapeuty zajęciowego parafraza jest dobrym pierwszym krokiem: dopiero po niej warto przejść do dopytania o ograniczenia czasowe, wspólnego planowania lub szukania alternatywnej aktywności.
