KWALIFIKACJA ELM4 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 15.
Układ sterowania elektrycznego, którego schemat przedstawiono na rysunku, nie działa poprawnie.
Nieprawidłowość polega na tym, że po podłączeniu do zasilania cewki przekaźnika K2 i po odliczeniu czasu przez ten przekaźnik, kontrolka H1 nie załącza się. Który element układu jest uszkodzony?
Ilustracja przedstawia schemat układu sterowania elektrycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jeżeli po podaniu zasilania cewka K2 działa i po odmierzonym czasie nadal nie załącza się H1, to usterka dotyczy elementu, który ma zamknąć tor zasilania H1 po upływie czasu.
Styk NO przekaźnika K2 powinien się zamknąć po zadziałaniu czasowym; jego uszkodzenie przerwie obwód lampki, mimo prawidłowej pracy cewki.

Pełne wyjaśnienie:

Opis usterki wskazuje na sytuację, w której cewka przekaźnika K2 jest zasilona, a przekaźnik odmierza czas, jednak po upływie tego czasu kontrolka H1 nie zapala się. Taki objaw najczęściej oznacza, że element odpowiedzialny za podanie napięcia na H1 po czasie nie realizuje swojej funkcji.

W typowych układach sterowania lampka H1 jest załączana przez styk NO przekaźnika czasowego: styk jest otwarty w stanie spoczynku, a po zadziałaniu (po upływie nastawy) zamyka się, domykając tor zasilania lampki. Jeżeli K2 faktycznie "odlicza czas", a H1 pozostaje zgaszona, to najbardziej spójna diagnoza to uszkodzenie styku NO K2 (np. brak domknięcia, wypalenie, przerwa na zaciskach).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są mniej właściwe przy takim opisie?

  • "Przycisk S2": uszkodzenie przycisku zwykle wpływa na możliwość wywołania funkcji (start/stop/reset), a nie na sam fakt, że po czasie od zasilenia cewki K2 nie pojawia się zasilanie H1. Gdyby S2 był w szeregu z H1, objaw zależałby od jego użycia, a w opisie akcent jest na działanie K2 po czasie.
  • "Styk NO K1": styk K1 mógłby być w torze warunkującym świecenie H1, ale wówczas trzeba byłoby mieć przesłankę, że K1 ma zadziałać w tej sekwencji. W samym opisie kluczowym warunkiem jest zakończenie odmierzania przez K2, więc to styk K2 jest naturalnym podejrzanym.
  • "Przycisk S1": analogicznie do S2, przycisk odpowiada za inicjację lub przerwanie procesu. Skoro jednak rozpatrywany stan dotyczy działania po podłączeniu zasilania i po odmierzaniu przez K2, to awaria samego styku wykonawczego przekaźnika lepiej tłumaczy objaw.

W praktyce diagnostycznej warto potwierdzić to pomiarem: po upływie czasu sprawdzić, czy na wyjściu styku NO K2 pojawia się napięcie oraz czy styk ma ciągłość. Brak domknięcia przy poprawnej pracy cewki i układu czasowego wskazuje na uszkodzony styk.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Styk NO (normalnie otwarty) jest rozłączony w stanie spoczynku, a po zadziałaniu przekaźnika zamyka obwód.

W sterowaniu często domyka tor zasilania lampki lub cewki kolejnego elementu dopiero po spełnieniu warunku (np. po czasie lub po wysterowaniu cewki).

Szukaj elementu czasowego (np. przekaźnika czasowego) oraz styku, który jest z nim sprzężony i znajduje się w szeregu z H1.

Jeżeli H1 ma świecić po upływie nastawy, to zwykle w jej torze jest styk NO, który zamyka się dopiero po odmierzeniu czasu.

Przekaźnik może prawidłowo zasilać cewkę i realizować odmierzanie, ale jeśli jego styk wyjściowy nie domyka się (wypalony, przerwa, zacięcie mechaniczne), to nie powstaje ciągłość obwodu.

Wtedy napięcie nie dociera do H1, więc kontrolka pozostaje zgaszona.

Najpierw potwierdź zasilanie cewki przekaźnika i poprawne działanie funkcji czasowej (np. sygnał zadziałania).

Następnie zmierz napięcie przed i za stykiem czasowym oraz sprawdź ciągłość styku (test omomierzem) po upływie czasu. To zawęża usterkę do styku lub okablowania.

Nie zawsze. Zależy, gdzie przycisk jest włączony w obwodzie: w torze sterowania cewką, w torze podtrzymania, czy w torze zasilania odbiornika.

Jeżeli opis usterki mówi, że przekaźnik już odlicza czas, to przycisk inicjujący bywa mniej prawdopodobną przyczyną niż uszkodzony styk wykonawczy.

Najczęściej: brak przełączenia obwodu mimo zadziałania cewki, niestabilne działanie (drgania, chwilowe załączenia), nadmierne grzanie, ślady wypalenia na stykach.

W praktyce skutkuje to np. brakiem sygnalizacji, brakiem startu napędu lub brakiem podania sygnału do PLC.

Przekaźnik czasowy stosuje się, gdy trzeba opóźnić załączenie/wyłączenie sygnału, wykonać sekwencję lub zabezpieczyć proces technologiczny.

Przykłady: opóźnione załączenie wentylatora, zwłoka czasowa sygnalizacji, opóźnione podanie zezwolenia na start kolejnego etapu.

Kluczowe jest śledzenie oznaczeń: symbol styku ma ten sam identyfikator co cewka (np. K2) i bywa opisany jako NO/NC.

Dobra metoda: zaznacz markerem cały tor od zasilania do H1 i wypisz po kolei elementy w szeregu. To ogranicza pomyłki między K1 i K2.

Tylko częściowo. Objawy mogą sugerować najbardziej typową przyczynę (np. niedomknięty styk), ale dokładna diagnoza zależy od topologii obwodu na schemacie.

Na egzaminie rysunek jest zwykle kluczowy: pozwala sprawdzić, który element faktycznie znajduje się w torze zasilania H1 po czasie.

Częsty błąd to interpretowanie "normalnie" jako "w normalnej pracy układu", a nie w stanie spoczynku bez wysterowania.

Inny błąd to nieuwzględnienie warunku czasowego: uczniowie zakładają natychmiastowe przełączenie. Pomaga rysowanie stanów: przed zadziałaniem i po zadziałaniu.

info

Około 38% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • IEC 60204-1: Safety of machinery — Electrical equipment of machines — Part 1: General requirements (wymagania ogólne dla wyposażenia elektrycznego maszyn)
  • IEC 60947-5-1: Low-voltage switchgear and controlgear — Part 5-1: Control circuit devices and switching elements (urządzenia obwodów sterowania, styki pomocnicze)

Materiały:

  • Dokumentacja producentów przekaźników czasowych (opis funkcji i styków wyjściowych)
  • Materiały dydaktyczne z czytania schematów sterowania (drabinkowych)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: diagnostyka obwodów sterowania z przekaźnikami i lampkami sygnalizacyjnymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego