KWALIFIKACJA TLO1 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 12.
Uzwojenie twornika lotniczej prądnicy prądu stałego znajduje się w obszarze oznaczonym symbolem
Ilustracja przedstawia przekrój techniczny urządzenia, najprawdopodobniej prądnicy prądu stałego stosowanej w lotnictwie, co
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uzwojenie twornika w prądnicy prądu stałego jest częścią związaną z twornikiem (wirnikiem) i współpracuje z komutatorem, gdzie indukuje się SEM.
Na dołączonym rysunku obszar odpowiadający uzwojeniu twornika oznaczono symbolem L3, dlatego ta odpowiedź jest prawidłowa.

Pełne wyjaśnienie:

W prądnicy prądu stałego twornik to część, w której podczas ruchu w polu magnetycznym indukuje się siła elektromotoryczna (SEM). Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że uzwojenie twornika jest powiązane z elementem wirującym oraz z układem komutacji (komutator i szczotki), ponieważ to właśnie z uzwojenia twornika energia elektryczna jest "zbierana" do obwodu zewnętrznego jako napięcie stałe.

Na schematach/rysunkach przekrojowych prądnicy DC uzwojenie twornika rozpoznaje się zwykle po tym, że:

  • znajduje się na części wirującej (w obszarze twornika),
  • jest geometrycznie związane z komutatorem (połączenia uzwojeń dochodzą do segmentów komutatora),
  • jest umieszczone w żłobkach rdzenia twornika (w przekroju widoczne jako uzwojenia w obwodzie wirnika).

W tej pozycji egzaminacyjnej odpowiedzi mają postać symboli obszarów (L1–L4), więc poprawne wskazanie wymaga interpretacji oznaczeń na rysunku. Odpowiedź "L3" jest poprawna, ponieważ na dołączonej ilustracji właśnie tym symbolem opisano obszar, w którym umieszczono uzwojenie twornika.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo odnoszą się do innych obszarów rysunku (np. elementów stojana/pola magnetycznego, części mechanicznych lub elementów komutacji), a nie do uzwojenia znajdującego się w tworniku. Typową pułapką jest utożsamianie "uzwojenia" wyłącznie z uzwojeniem wzbudzenia na stojanie albo wybór obszaru z biegunami magnetycznymi, które również mogą wyglądać jak "nawinięte zwoje". Na egzaminie warto więc najpierw znaleźć na rysunku część wirującą i komutator, a dopiero potem wskazać obszar uzwojeń twornika.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Twornik to część maszyny prądu stałego, w której indukuje się napięcie podczas ruchu przewodników w polu magnetycznym. W prądnicy DC jest to zwykle element wirujący z rdzeniem i uzwojeniem, połączony z komutatorem, który umożliwia uzyskanie napięcia stałego na zaciskach.
Uzwojenie twornika to zespół przewodów (zwojów) umieszczonych w żłobkach rdzenia twornika. Podczas obrotu w polu magnetycznym powstaje w nim SEM, a przez komutator i szczotki energia elektryczna jest przekazywana do obwodu zewnętrznego jako prąd/napięcie stałe.
Najpierw znajdź część wirującą (wirnik/twornik) oraz komutator. Uzwojenie twornika jest zwykle pokazane jako zwoje w żłobkach rdzenia wirnika i bywa powiązane graficznie z komutatorem. Potem dopasuj to miejsce do symbolu/obszaru z legendy (np. L1–L4).
W uzwojeniu twornika indukuje się napięcie przemienne w poszczególnych zwojach podczas obrotu w polu. Komutator mechanicznie prostuje to napięcie (przełącza połączenia zwojów), dzięki czemu na szczotkach uzyskuje się napięcie o stałej biegunowości, odpowiednie dla prądnicy DC.
Uzwojenie twornika jest częścią obwodu, w którym indukuje się napięcie i z którego odbiera się moc elektryczną. Uzwojenie wzbudzenia służy do wytworzenia pola magnetycznego (zwykle w stojanie). Pomylenie tych uzwojeń to częsty błąd przy rozpoznawaniu elementów na rysunkach.
W typowych rozwiązaniach prądnic prądu stałego stosowanych w dydaktyce i wielu konstrukcjach praktycznych twornik jest elementem wirującym. W zadaniach egzaminacyjnych najczęściej przyjmuje się właśnie taki układ, dlatego uzwojenie twornika lokalizuje się w obszarze wirnika na rysunku.
Do typowych problemów należą: przerwy w obwodzie uzwojenia, zwarcia międzyzwojowe, uszkodzenia izolacji do masy oraz przegrzanie. Objawy mogą obejmować spadek napięcia, nadmierne iskrzenie na szczotkach lub nierówną pracę. Rozpoznanie miejsca uzwojenia pomaga dobrać właściwą diagnostykę.
W praktyce wykonuje się m.in. pomiar rezystancji uzwojenia, kontrolę ciągłości obwodu, pomiar rezystancji izolacji do masy oraz testy wykrywające zwarcia międzyzwojowe. Dobór metody zależy od dokumentacji i procedur obsługowych, ale zawsze wymaga poprawnej identyfikacji badanego uzwojenia.
Same symbole (L1–L4) nie niosą znaczenia technicznego bez kontekstu ilustracji. Kluczowe jest odczytanie, który obszar rysunku opisuje dany symbol, a dopiero potem dopasowanie elementu (np. uzwojenie twornika). Pominięcie legendy lub przekroju prowadzi do losowych odpowiedzi.
Ćwicz rozpoznawanie elementów na przekrojach: twornik, stojan, bieguny, komutator, szczotki. Ucz się "punktów orientacyjnych" (np. komutator zawsze przy wirniku). Rozwiązuj zadania z różnymi rysunkami i sprawdzaj, czy potrafisz opisać funkcję każdej części jednym zdaniem.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Maszyna prądu stałego" – opis budowy i elementów (twornik, stojan, komutator). https://pl.wikipedia.org/wiki/Maszyna_pr%C4%85du_sta%C5%82ego (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Prądnica prądu stałego" – informacje o zasadzie działania i elementach. https://pl.wikipedia.org/wiki/Pr%C4%85dnica_pr%C4%85du_sta%C5%82ego (dostęp: 2026-02-28)
  • Engineering LibreTexts: "DC Generators" – omówienie roli armature (twornika) i uzwojeń. https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Electrical_Engineering/Electromechanics_and_Machines (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podstawy elektromechaniki: rozdziały o maszynie prądu stałego (budowa i zasada działania)
  • Instrukcje/notesy szkolne z budowy prądnic i silników DC używanych w lotnictwie (materiały szkolne o awionice/elektryce)
  • Zadania z rozpoznawania elementów maszyn elektrycznych na rysunkach przekrojowych (atlas/zbiór zadań)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego