KWALIFIKACJA CHM5 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 4.
Używając poniższej tabeli z danymi o składzie powietrza atmosferycznego, określ, który gaz jest trzecim co do wielkości składnikiem powietrza atmosferycznego (po azocie i tlenie).
Gaz Zawartość (%)
Azot (N2) 78,09
Tlen (O2) 20,95
Argon (Ar) 0,93
Dwutlenek węgla (CO2) 0,04
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W tabeli po azocie (78,09%) i tlenie (20,95%) największą z pozostałych wartości ma argon: 0,93%.
Dwutlenek węgla ma w zestawieniu jedynie 0,04%, więc nie jest trzecim składnikiem. Warunek "po azocie i tlenie" eliminuje N2 i O2 jako odpowiedzi.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu należy ustalić, który gaz jest trzecim co do wielkości składnikiem powietrza atmosferycznego, przy czym wprost podano, że dwa pierwsze to azot i tlen. Kluczowa jest więc umiejętność porównania wartości procentowych w tabeli i wskazania największej wartości spośród pozostałych gazów.

Z tabeli wynika:

  • Azot (N2) – 78,09%
  • Tlen (O2) – 20,95%
  • Argon (Ar) – 0,93%
  • Dwutlenek węgla (CO2) – 0,04%

Po wyłączeniu azotu i tlenu (bo są wymienione jako pierwsze dwa składniki) porównujemy 0,93% i 0,04%. Ponieważ 0,93% > 0,04%, trzecim składnikiem jest argon (Ar).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Dwutlenek węgla (CO2) – w tej tabeli ma mniejszy udział niż argon, więc nie może być "trzeci". Częsty błąd wynika z tego, że CO2 jest często omawiany w kontekście klimatu, ale w składzie powietrza jest gazem śladowym.
  • Tlen (O2) – jest drugim składnikiem, a pytanie dotyczy trzeciego (po azocie i tlenie), więc warunek zadania go wyklucza.
  • Azot (N2) – jest pierwszym składnikiem, więc również nie spełnia warunku "trzeci po…".

W praktyce ochrony środowiska podobne tabele wykorzystuje się do rozumienia "tła" atmosferycznego: gazy dominujące (N2, O2, Ar) tworzą bazę składu, natomiast niektóre składniki śladowe (np. CO2) mogą być zmienne w czasie i przestrzeni, co ma znaczenie w interpretacji pomiarów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skład powietrza atmosferycznego to udział poszczególnych gazów w powietrzu (najczęściej jako procent objętości). Dominują azot i tlen, a kolejne składniki mają już znacznie mniejsze udziały. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle korzysta się z tabel z wartościami procentowymi.
Najpierw identyfikujesz dwa największe udziały (tu: azot i tlen), a potem porównujesz pozostałe wartości w tabeli. Ten gaz, który ma największy procent spośród pozostałych, jest trzecim składnikiem. To proste zadanie na ranking wartości.
W tzw. suchym powietrzu argon ma stabilny, niewielki, ale większy niż inne gazy śladowe udział. Jest gazem szlachetnym, mało reaktywnym, więc jego zawartość w atmosferze jest dość stała. Dlatego w typowych zestawieniach po N2 i O2 wskazuje się właśnie argon.
W typowych danych o składzie suchego powietrza CO2 jest składnikiem śladowym i ma mniejszy udział niż argon. CO2 jest ważny klimatycznie, ale ilościowo w atmosferze nadal jest znacznie mniej niż argonu. Na egzaminie decyduje porównanie liczb z tabeli.
Najczęściej: (1) nieuwaga na warunek "po azocie i tlenie", (2) wybór CO2 z przyzwyczajenia, bo dużo się o nim mówi, (3) mylenie "najważniejszy" z "największy udział", (4) pomijanie, że tabela dotyczy udziałów procentowych, a nie np. wpływu na klimat.
Parę wodną uwzględnia się, gdy zadanie dotyczy wilgotnego powietrza lub wilgotności i podaje osobno jej udział. W wielu tabelach egzaminacyjnych stosuje się jednak "suche powietrze", czyli bez pary wodnej, aby ułatwić porównania. Wtedy ranking gazów opiera się na stałych składnikach tła.
CO2 jest składnikiem zmiennym: jego stężenie rośnie w skali wieloletniej i waha się sezonowo oraz regionalnie. Dlatego wartość w tabeli może nie odzwierciedlać aktualnego poziomu w każdym miejscu i czasie. W zadaniu egzaminacyjnym należy jednak trzymać się podanych danych i porównywać liczby z tabeli.
Znajomość składu powietrza pomaga odróżnić tło atmosferyczne od zanieczyszczeń oraz poprawnie interpretować wyniki pomiarów. Ułatwia też komunikację w raportach (co jest "normalnym" składnikiem, a co odchyleniem) i rozumienie procesów chemicznych w atmosferze, np. reakcji utleniania.
Najprościej po udziale: gazy główne mają bardzo duże procenty (dziesiątki procent), a śladowe ułamki procenta lub wartości w ppm. W praktyce, gdy widzisz w tabeli wartości rzędu 0,0x% lub mniejsze, to zwykle składniki śladowe. W tym zadaniu argon (0,93%) jest większy niż CO2 (0,04%).
Najpierw zaznacz dwa największe udziały (tu wskazane w treści), potem z pozostałych wybierz największą liczbę. Nie analizuj "znaczenia" gazu, tylko wartości procentowe. Dodatkowo sprawdź, czy odpowiedź nie jest wykluczona warunkiem zadania (np. "po azocie i tlenie").
info

Około 75% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "W tabeli po azocie (78,09%) i tlenie (20,95%) największą z pozostałych wartości ma argon: 0,93%.Dwutlenek węgla ma w zestawieniu jedynie 0,04%, więc nie jest trzecim składnikiem."

Źródła:

  • NASA Earth Fact Sheet – sekcja "Atmospheric composition" (Ar, N2, O2, CO2), https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html - dostęp 2026-02-26
  • NOAA Global Monitoring Laboratory – "Trends in Atmospheric Carbon Dioxide", https://gml.noaa.gov/ccgg/trends/ - dostęp 2026-02-26
  • Encyclopaedia Britannica – hasło "atmosphere" / "Earth’s atmosphere: composition" (opis składu powietrza, gazy główne i śladowe), https://www.britannica.com/science/atmosphere - dostęp 2026-02-26

Materiały:

  • Podręczniki do chemii środowiska/chemii atmosfery (rozdziały o składzie powietrza)
  • Materiały edukacyjne o monitoringu atmosfery (składniki główne vs śladowe)
  • Strony instytucji naukowych opisujące skład suchego powietrza i zmienność CO<sub>2</sub>

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego