KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 19.
W celu przeprowadzenia opisanego doświadczenia, należy przygotować:
Ilustracja przedstawia opis procesu wydzielania kwasu acetylosalicylowego z tabletek aspiryny.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny zestaw obejmuje rozpuszczalnik (etanol), ogrzewanie w łaźni wodnej oraz szkło i akcesoria do sączenia, w tym elementy filtracji próżniowej (kolba ssawkowa i lejek sitowy) oraz sączek. Moździerz służy do rozdrobnienia próbki, a kolba stożkowa do prowadzenia procesu i przygotowania roztworu.

Pełne wyjaśnienie:

W tym typie zadania chodzi o rozpoznanie, jakie czynności laboratoryjne składają się na opisane doświadczenie i jakie elementy wyposażenia są wtedy potrzebne. Zestaw: aspiryna, moździerz, etanol, kolba stożkowa 100 ml, łaźnia wodna, lejek szklany, kolba ssawkowa, lejek sitowy, sączek karbowany tworzy spójną całość dla pracy z substancją stałą rozpuszczaną w rozpuszczalniku organicznym i następnie oddzielaną przez sączenie.

Dlaczego ten dobór jest logiczny?

  • Etanol pełni rolę rozpuszczalnika w przygotowaniu roztworu/próbki.
  • Łaźnia wodna umożliwia kontrolowane ogrzewanie (mniejsze ryzyko przegrzania i zapłonu niż przy bezpośrednim płomieniu, co jest istotne przy rozpuszczalnikach lotnych).
  • Kolba stożkowa 100 ml jest typowym naczyniem do prowadzenia rozpuszczania/mieszania i krótkich etapów przygotowania próbki.
  • Lejek sitowy + kolba ssawkowa wskazują na filtrację pod zmniejszonym ciśnieniem, stosowaną do szybkiego oddzielania fazy stałej od cieczy.
  • Sączek karbowany jest elementem sączenia (w praktyce dobór sączka zależy od metody i celu: klarowanie roztworu lub oddzielenie osadu).
  • Moździerz służy do rozdrobnienia substancji, co ułatwia rozpuszczanie i ujednolica próbkę.

Dlaczego pozostałe propozycje są mniej trafne? Zawierają składniki niespójne z typowym zestawem do takiej operacji (np. inny rozpuszczalnik lub odczynniki o zupełnie innym przeznaczeniu), podają niekonsekwentne/niepełne elementy filtracji próżniowej albo zawierają szkło o parametrach, które nie wynikają z treści pytania. W części odpowiedzi widać też braki formalne (literówki i pominięte przecinki), co utrudnia ocenę kompletności zestawu.

Na egzaminie warto analizować odpowiedzi "funkcyjnie": czy jest naczynie do prowadzenia procesu, źródło kontrolowanego ogrzewania, odpowiedni rozpuszczalnik oraz kompletny zestaw do sączenia (grawitacyjnego lub próżniowego) wraz z elementem filtrującym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Filtracja próżniowa to sączenie wspomagane podciśnieniem, zwykle w układzie: lejek sitowy (np. Büchnera) + kolba ssawkowa. Stosuje się ją, gdy trzeba szybko oddzielić osad/kryształy od cieczy i ograniczyć czas kontaktu z roztworem.
Kolba ssawkowa jest naczyniem odbierającym przesącz i jednocześnie elementem układu podciśnienia. Ma boczne przyłącze do węża, co pozwala podłączyć źródło ssania i przyspieszyć przepływ cieczy przez sączek.
Najczęściej potrzebne są: lejek sitowy, odpowiednio dobrany sączek, kolba ssawkowa oraz połączenie ze źródłem podciśnienia (np. aspirator/pompa). Dodatkowo przydaje się statyw i elementy uszczelniające, aby układ był szczelny.
Łaźnia wodna daje łagodniejsze i bardziej kontrolowane ogrzewanie niż płomień. To ważne przy rozpuszczalnikach lotnych i łatwopalnych oraz wtedy, gdy przegrzanie próbki mogłoby zmienić jej skład. Zmniejsza też ryzyko lokalnego przypalenia osadu.
Sączek karbowany ma pofałdowaną powierzchnię, co zwiększa powierzchnię filtracji i przyspiesza przesączanie w filtracji grawitacyjnej. Stosuje się go często do klarowania roztworów. W filtracji próżniowej częściej używa się sączków płaskich dopasowanych do lejka.
Dobry rozpuszczalnik powinien rozpuszczać substancję dobrze w podwyższonej temperaturze i słabo w niższej, tak aby po ochłodzeniu mogły powstać kryształy. Ważna jest też zgodność z BHP i właściwości (toksyczność, palność) oraz łatwość usunięcia z próbki.
Nazwy handlowe mogą rozpraszać, bo sugerują "to samo", choć w laboratorium liczy się konkretna substancja i jej rola w procedurze. Na egzaminie trzeba koncentrować się na tym, czy wskazany materiał/odczynnik pasuje do metody (rozpuszczanie, sączenie, ogrzewanie), a nie na rozpoznaniu marki.
Typowe pomyłki to: wybór niewłaściwego typu lejka, pominięcie elementu filtrującego (sączka), dobór naczynia o nieuzasadnionej pojemności oraz mylenie filtracji grawitacyjnej z próżniową. Pomaga sprawdzenie, czy zestaw jest "zamknięty funkcjonalnie" i kompletny.
Nie zawsze, ale często jest przydatny, gdy substancja jest w postaci tabletek lub większych grudek. Rozdrobnienie zwiększa powierzchnię kontaktu z rozpuszczalnikiem, ułatwia rozpuszczanie i ujednolica próbkę. Jeśli próbka jest już drobnym proszkiem, moździerz może nie być konieczny.
Warto ćwiczyć rozpoznawanie szkła (kolby, lejki), łączenie go w zestawy (filtracja, ogrzewanie, ekstrakcja) oraz kojarzenie sprzętu z funkcją. Pomocne są schematy stanowisk, opisy ćwiczeń i krótkie notatki: "co jest konieczne", "co bywa opcjonalne", "co jest wykluczające".
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Poprawny zestaw obejmuje rozpuszczalnik (etanol), ogrzewanie w łaźni wodnej oraz szkło i akcesoria do sączenia, w tym elementy filtracji próżniowej (kolba ssawkowa i lejek sitowy) oraz sączek."

Materiały:

  • Podręcznik/laboratorium: podstawowe techniki laboratoryjne (filtracja, krystalizacja, suszenie)
  • Instrukcje BHP dla pracy z rozpuszczalnikami organicznymi i gorącymi roztworami
  • Karty charakterystyki (SDS) dla etanolu oraz badanej substancji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego