Do pomiaru odchyłki (czyli niewielkiego odchylenia położenia/kształtu elementu od wartości nominalnej) w praktyce montażu maszyn najczęściej stosuje się czujnik zegarowy. Jest to przyrząd przeznaczony do rejestracji bardzo małych przemieszczeń końcówki pomiarowej, co umożliwia ocenę takich zjawisk jak bicie promieniowe lub osiowe, nierównoległość, nieprostopadłość czy zmiana położenia podczas obracania lub przesuwu elementu.
W typowym układzie pomiarowym czujnik mocuje się w uchwycie (często w statywie magnetycznym), ustala bazę odniesienia, a następnie obserwuje wskazania podczas ruchu elementu. Dzięki temu można odczytać wartość odchyłki jako różnicę wskazań maksymalnego i minimalnego albo jako wychylenie od ustawionego zera (zależnie od metody kontroli). To dokładnie odpowiada pomiarowi "odchyłki" oznaczonej na rysunku.
Dlaczego pozostałe przyrządy nie pasują do takiego zadania?
- Suwmiarka jest przeznaczona głównie do pomiaru wymiarów liniowych (średnic, długości, głębokości). Da się nią orientacyjnie sprawdzić wymiary, ale nie jest typowym narzędziem do dynamicznego pomiaru małych odchyłek względem bazy, szczególnie gdy wymagane są setne części milimetra i obserwacja zmian wskazania.
- Płytki wzorcowe (płytki Johansson) są wzorcami długości. Używa się ich do wzorcowania, nastawiania lub sprawdzania przyrządów oraz do budowania zadanej długości. Same w sobie nie dają wygodnego odczytu zmiennej odchyłki elementu podczas ruchu.
- Pasametr służy przede wszystkim do kontroli wymiarów otworów/wałków metodą porównawczą (np. średnic w tolerancji) i jest kojarzony z kontrolą pasowań. Nie jest podstawowym przyrządem do pomiaru odchyłek typu bicie lub odchyłek położenia wskazywanych na rysunku.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "odchyłka", "bicie", "wskazanie w ramce" lub potrzeba obserwacji zmian podczas ruchu elementu, najczęściej właściwym wyborem jest czujnik (zegarowy/dźwigniowy) w odpowiednim uchwycie.
