KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 38.
W celu wyjałowienia 1% roztworu metylocelulozy przeprowadza się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyjaławianie roztworów wodnych najczęściej wykonuje się metodą sterylizacji parą wodną pod ciśnieniem, czyli w autoklawie.
Promieniowanie UV ma ograniczoną skuteczność i nie gwarantuje jałowości całej objętości, a suche gorące powietrze stosuje się głównie do szkła i materiałów odpornych na wysoką temperaturę, nie do roztworów.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce farmaceutycznej wyjaławianie (sterylizacja) ma doprowadzić do uzyskania jałowości, czyli braku zdolnych do namnażania drobnoustrojów w całej objętości preparatu. Dla roztworów wodnych klasyczną i najczęściej wskazywaną metodą jest sterylizacja parą wodną pod ciśnieniem w autoklawie. Para wodna skutecznie przenosi ciepło, a warunki procesu pozwalają na unieszkodliwienie form wegetatywnych i przetrwalnikowych w całej objętości roztworu.

Dlatego odpowiedź "sterylizację roztworu w autoklawie" jest właściwa jako typowa metoda wyjaławiania roztworów (o ile skład i opakowanie są odporne na takie warunki).

Pozostałe propozycje nie są równoważne w tym zastosowaniu:

  • "naświetlanie roztworu promieniami UV" – UV działa głównie powierzchniowo i wymaga bezpośredniego dostępu promieniowania. W roztworze pojawia się problem ograniczonej penetracji (pochłanianie/rozpraszanie), więc metoda nie daje pewności jałowości całej objętości i nie jest standardem do wyjaławiania roztworów w naczyniu.
  • "sączenie mikrobiologiczne roztworu" – filtracja może służyć do uzyskania roztworu jałowego, ale jest inną metodą niż sterylizacja termiczna i wymaga odpowiednich filtrów oraz aseptycznego postępowania (w tym jałowego sprzętu i opakowań). W pytaniu chodzi o typową czynność "przeprowadza się" w celu wyjałowienia 1% roztworu, a odpowiedzią oczekiwaną jest metoda cieplna w autoklawie.
  • "sterylizację roztworu suchym, gorącym powietrzem" – suche gorące powietrze stosuje się przede wszystkim do wyjaławiania materiałów suchych (np. szkła, niektórych narzędzi, substancji odpornych na wysoką temperaturę). Dla roztworów byłoby to niepraktyczne technologicznie i wiązałoby się z odparowaniem rozpuszczalnika oraz zmianą stężenia.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawia się autoklaw, UV, filtracja i suche gorące powietrze, najpierw rozpoznaj rodzaj materiału (roztwór wodny vs materiał suchy) oraz czy metoda zapewnia działanie w całej objętości, a nie tylko na powierzchni.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wyjaławianie to proces prowadzący do uzyskania jałowości, czyli eliminacji drobnoustrojów zdolnych do namnażania. W praktyce dotyczy m.in. roztworów i sprzętu używanego do sporządzania preparatów jałowych. Kluczowe jest, aby metoda działała w całej objętości roztworu, nie tylko na powierzchni.
Autoklaw sterylizuje parą wodną pod ciśnieniem, co umożliwia osiągnięcie temperatur wyższych niż przy zwykłym gotowaniu. Para bardzo dobrze przenosi ciepło, dzięki czemu proces obejmuje całą objętość roztworu i jest standardową metodą sterylizacji wielu roztworów wodnych, jeśli są termostabilne.
UV działa skutecznie głównie tam, gdzie dociera promieniowanie. W roztworach pojawia się problem słabej penetracji (pochłanianie i rozpraszanie), więc część objętości może nie otrzymać dawki wystarczającej do pełnego wyjałowienia. Z tego powodu UV częściej traktuje się jako metodę wspomagającą, a nie pewną sterylizację roztworów.
Filtrację sterylizującą rozważa się, gdy roztwór jest wrażliwy na temperaturę i sterylizacja cieplna mogłaby zmienić jego właściwości. Wymaga to jednak odpowiednich filtrów, jałowego zestawu filtracyjnego oraz aseptycznego rozlewu do jałowych opakowań. To metoda wymagająca dobrej organizacji pracy i kontroli czystości.
Sterylizację suchym gorącym powietrzem stosuje się przede wszystkim do materiałów suchych odpornych na wysoką temperaturę, np. szkła laboratoryjnego czy niektórych narzędzi. Nie jest to typowa metoda do roztworów, ponieważ prowadziłaby do odparowania rozpuszczalnika i zmiany stężenia, a proces byłby technologicznie niekorzystny.
Sterylizacja ma doprowadzić do jałowości (brak zdolnych do wzrostu drobnoustrojów), a dezynfekcja jedynie zmniejsza ich liczbę do poziomu uznawanego za bezpieczny. Jeśli pytanie dotyczy "wyjałowienia" roztworu, szukaj metody o charakterze sterylizacji (np. autoklaw) lub filtracji sterylizującej.
Częsty błąd to wybór metody działającej tylko powierzchniowo (np. UV) dla całej objętości roztworu. Drugi błąd to przenoszenie zasad ze sterylizacji szkła (suche powietrze) na roztwory. Warto też pamiętać, że filtracja sterylizująca wymaga aseptycznego rozlewu i jałowego sprzętu.
Nie. Autoklawowanie wymaga, aby roztwór i jego składniki były termostabilne oraz aby opakowanie nadawało się do procesu. Niektóre substancje mogą ulegać rozkładowi lub zmianie właściwości po ogrzewaniu. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie, że autoklaw jest standardem dla wielu roztworów wodnych, ale nie zawsze jest jedyną opcją.
Jałowość jest krytyczna dla bezpieczeństwa pacjenta w przypadku preparatów, które muszą być wolne od drobnoustrojów (np. niektóre postacie podawane do wrażliwych miejsc). W recepturze oznacza to konieczność doboru właściwej metody wyjaławiania oraz utrzymania warunków aseptycznych podczas przygotowania i rozlewu, gdy jest to wymagane.
Ucz się poprzez mapę skojarzeń: autoklaw dla roztworów wodnych, suche gorące powietrze dla szkła i materiałów suchych, filtracja dla roztworów wrażliwych na temperaturę, a UV jako metoda o ograniczonej penetracji. Ćwicz rozpoznawanie, czy pytanie dotyczy jałowości całej objętości.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • European Pharmacopoeia (Ph. Eur.), rozdział 5.1.1 "Methods of preparation of sterile products" – ogólne zasady doboru metod sterylizacji i filtracji (wydanie zależne od aktualnej wersji Ph. Eur.)
  • World Health Organization (WHO), "WHO good manufacturing practices for sterile pharmaceutical products" – wytyczne dot. metod zapewnienia jałowości i kontroli procesu (dokument WHO, tytuł jak wyżej)
  • Remington: The Science and Practice of Pharmacy, rozdziały dotyczące sterylizacji i metod wytwarzania produktów jałowych (podręcznik akademicki, wydanie zależne od posiadanej edycji)

Materiały:

  • Podręczniki z technologii postaci leku i receptury aptecznej (rozdziały o jałowości i sterylizacji)
  • Materiały dydaktyczne z mikrobiologii farmaceutycznej (jałowość, metody wyjaławiania)
  • Opracowania i rozdziały farmakopealne dotyczące metod wytwarzania produktów jałowych oraz filtracji sterylizującej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego