KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 33.
W cylindrze zamkniętym ruchomym tłokiem znajduje się gaz zajmujący objętość 4 m3 w temperaturze 400 K. Jaką objętość zajmie gaz ogrzany izobarycznie do temperatury 600 K?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przemiana izobaryczna oznacza stałe ciśnienie, więc dla gazu doskonałego zachodzi zależność V/T = const. Zatem V2 = V1 · T2/T1 = 4 m3 · 600/400 = 4 · 1,5 = 6 m3. Objętość rośnie proporcjonalnie do temperatury w kelwinach.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu podano, że gaz w cylindrze z ruchomym tłokiem jest ogrzewany izobarycznie, czyli przy stałym ciśnieniu. Dla gazu doskonałego w przemianie izobarycznej obowiązuje prawo Charlesa (Gay-Lussaca):

V/T = const (gdy p = const), czyli objętość jest wprost proporcjonalna do temperatury bezwzględnej wyrażonej w kelwinach.

Stosujemy proporcję:

V2 = V1 · (T2/T1)

  • V1 = 4 m3
  • T1 = 400 K
  • T2 = 600 K

Obliczenie:

V2 = 4 m3 · (600/400) = 4 m3 · 1,5 = 6 m3.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "4 m3" odpowiadałoby sytuacji bez zmiany objętości, co byłoby typowe raczej dla naczynia sztywnego (stała objętość), a nie dla ruchomego tłoka przy stałym ciśnieniu.
  • "9 m3" oznaczałoby wzrost 2,25 raza, a tu temperatura rośnie z 400 K do 600 K, czyli dokładnie 1,5 raza.
  • "12 m3" sugeruje podwojenie objętości, co wymagałoby podwojenia temperatury (np. 400 K → 800 K), a nie wzrostu do 600 K.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści jest słowo izobarycznie, w pierwszym kroku zapamiętaj schemat V ~ T. Gdy jest izotermicznie, wtedy pV = const, a przy izochorycznie (stała objętość) mamy p ~ T.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Izobarycznie oznacza, że ciśnienie gazu pozostaje stałe podczas procesu. W praktyce często dotyczy to gazu pod ruchomym tłokiem lub w układzie z możliwością zmiany objętości. Dla gazu doskonałego przy stałym ciśnieniu zachodzi zależność V ∝ T.
W przemianie izobarycznej dla gazu doskonałego stosuje się prawo Charlesa: V/T = const. Oznacza to, że jeśli temperatura (w kelwinach) wzrośnie np. 1,5 raza, to objętość także wzrośnie 1,5 raza, o ile ciśnienie jest stałe.
Wzory typu V/T = const oraz równanie stanu gazu doskonałego działają dla temperatury bezwzględnej, czyli w kelwinach. Skala Celsjusza ma przesunięte zero, więc użycie °C zaburza proporcje i prowadzi do błędnych wyników, zwłaszcza przy porównywaniu temperatur.
1) Zapisz dane: V1, T1, T2.
2) Użyj zależności izobarycznej: V2 = V1 · T2/T1.
3) Podstaw wartości w kelwinach.
4) Wykonaj mnożenie i sprawdź sens wyniku: przy wzroście T objętość musi wzrosnąć.
Nie zawsze. Ruchomy tłok umożliwia zmianę objętości, ale o tym, czy ciśnienie jest stałe, decydują warunki procesu (np. stałe obciążenie tłoka). W zadaniu decydujące jest słowo "izobarycznie", które jednoznacznie narzuca stałe ciśnienie.
Przy stałym ciśnieniu wzrost temperatury oznacza większą energię kinetyczną cząsteczek. Aby ciśnienie nie wzrosło, gaz musi zwiększyć objętość (cząsteczki mają więcej miejsca), dlatego w izobarze zachodzi bezpośrednia proporcjonalność V do T.
Najczęściej myli się rodzaj przemiany (izobaryczna vs izotermiczna), stosuje temperaturę w °C zamiast w K albo źle układa proporcję (odwraca T1 i T2). Pomaga krótka ściąga: izobara: V~T, izoterma: pV=const, izochora: p~T.
W izotermicznej temperatura jest stała, więc dla gazu doskonałego spełnione jest pV = const (ciśnienie i objętość zmieniają się odwrotnie). W izobarycznej ciśnienie jest stałe i wtedy obowiązuje V/T = const (objętość zmienia się wprost z temperaturą).
Przy pracy z elementami pneumatyki (siłowniki, sprężone powietrze), przy ocenie zachowania powietrza w zamkniętych przestrzeniach urządzeń oraz przy podstawowej diagnostyce zmian parametrów po nagrzaniu. Rozumienie relacji między temperaturą i objętością pomaga też w ocenie bezpieczeństwa pracy układów.
Sprawdź kierunek zmiany: w izobarze większa temperatura → większa objętość. Potem porównaj stosunek temperatur: 600/400 = 1,5, więc objętość też powinna wzrosnąć 1,5 raza. Jeśli wynik jest mniejszy od 4 m3 albo rośnie 3 razy, to prawie na pewno jest błąd.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Przemiana izobaryczna oznacza stałe ciśnienie, więc dla gazu doskonałego zachodzi zależność V/T = const."

Źródła:

  • OpenStax, College Physics 2e: "The Ideal Gas Law" oraz "Thermal Processes", https://openstax.org/details/books/college-physics-2e (rozdziały o prawie gazu doskonałego i przemianach) - dostęp 2026-02-27
  • Khan Academy (pl): dział Fizyka – termodynamika/gazy (zależności p, V, T), https://pl.khanacademy.org/science (ścieżka: fizyka → termodynamika) - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (pl): "Prawo Charles’a", https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Charles%E2%80%99a - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręcznik fizyki: dział "gaz doskonały" i przemiany gazowe
  • Karta wzorów: równanie stanu gazu doskonałego i prawa przemian
  • Zestawy zadań maturalnych/technicznych z przemian izobarycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego