KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 33.
W cylindrze znajduje się gaz pod ciśnieniem p1= 10 MPa w temperaturze T1= 300 K. Oblicz temperaturę gazu, gdy przemiana odbywa się z zachowaniem stałej objętości, a ciśnienie końcowe p2= 20 MPa.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla przemiany przy stałej objętości (izochorycznej) w gazie doskonałym zachodzi zależność p/T = const. Zatem T2 = T1·(p2/p1) = 300 K · (20/10) = 600 K. Wzrost ciśnienia dwukrotny oznacza też dwukrotny wzrost temperatury bezwzględnej.

Pełne wyjaśnienie:

Przemiana "z zachowaniem stałej objętości" to przemiana izochoryczna. Dla gazu doskonałego korzystamy z równania stanu:

pV = nRT

Jeżeli podczas procesu V = const (objętość się nie zmienia) oraz ilość gazu jest ta sama (n = const), to z równania stanu wynika, że:

p/T = const

To oznacza, że ciśnienie jest wprost proporcjonalne do temperatury bezwzględnej wyrażonej w kelwinach. Możemy więc zapisać proporcję:

p1/T1 = p2/T2

i przekształcić do postaci na temperaturę końcową:

T2 = T1 · (p2/p1)

Podstawiamy dane:

  • p1 = 10 MPa
  • T1 = 300 K
  • p2 = 20 MPa

W ilorazie p2/p1 jednostki ciśnienia skracają się, więc nie trzeba przeliczać MPa na Pa:

T2 = 300 K · (20/10) = 300 K · 2 = 600 K

Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?

  • 500 K i 400 K odpowiadałyby zbyt małemu wzrostowi temperatury w porównaniu z dwukrotnym wzrostem ciśnienia; to typowy skutek pomylenia proporcji lub błędnego rachunku.
  • 700 K sugeruje wzrost większy niż dwukrotny; często wynika to z przypadkowego dodania zamiast mnożenia lub z błędnego odczytu stosunku ciśnień.

Wskazówka egzaminacyjna: przy izochorze zapamiętaj krótkie hasło "V stałe, więc p rośnie jak T". Zawsze pracuj na kelwinach, bo tylko temperatura bezwzględna zachowuje prostą proporcjonalność w prawach gazowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przemiana izochoryczna to proces, w którym objętość gazu nie zmienia się (V = const). W takim przypadku, dla gazu doskonałego, ciśnienie jest wprost proporcjonalne do temperatury bezwzględnej, czyli rośnie wraz z nagrzewaniem w zamkniętym zbiorniku.
Gdy V = const (i ta sama ilość gazu), stosuje się zależność p/T = const. Układasz proporcję p1/T1 = p2/T2 i liczysz: T2 = T1 · (p2/p1). Jednostki ciśnienia mogą pozostać te same, bo skracają się w ilorazie.
Przy stałej objętości cząsteczki nie mają "więcej miejsca". Gdy temperatura rośnie, cząsteczki poruszają się szybciej i częściej uderzają w ścianki naczynia, co zwiększa siłę nacisku na jednostkę powierzchni, czyli ciśnienie.
Najczęściej nie. Wzór dla izochory daje iloraz p2/p1, więc jeśli oba ciśnienia są w MPa, jednostki skracają się. Przeliczenie na paskale byłoby potrzebne głównie wtedy, gdy używasz równania pV = nRT z konkretnymi wartościami V, n i R.
Typowe pomyłki to: wybranie złej przemiany (np. izotermicznej zamiast izochorycznej), odwrócenie proporcji (T2 = T1·p1/p2), liczenie na stopniach Celsjusza zamiast kelwinów oraz błędy rachunkowe w prostych stosunkach, np. 20/10.
To oznaczenia parametrów początkowych i końcowych. p1 i T1 to ciśnienie oraz temperatura na początku przemiany, a p2 i T2 to wartości po zakończeniu przemiany. Indeksy 1 i 2 pomagają nie pomylić danych w proporcji.
Przykładem jest gaz uwięziony w sztywnym zbiorniku (np. szczelna butla lub zamknięta komora), gdzie objętość nie może się zmienić. Jeśli taki zbiornik się nagrzewa, to przy stałej objętości rośnie ciśnienie, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa.
W prawach gazowych stosuje się temperaturę bezwzględną w kelwinach (K). Wynika to z tego, że zależności typu p/T = const są liniowe tylko dla skali Kelvina. Użycie stopni Celsjusza prowadzi do błędnych wyników, bo 0°C nie oznacza "braku temperatury".
Izochora oznacza stałą objętość (V = const), a izoterma oznacza stałą temperaturę (T = const). W izochorze p jest proporcjonalne do T, natomiast w izotermie p jest odwrotnie proporcjonalne do V (pV = const).
W izochorze obowiązuje prosta proporcja: jeśli ciśnienie wzrasta 2 razy (z 10 MPa do 20 MPa), to temperatura bezwzględna też powinna wzrosnąć 2 razy. Skoro T1 = 300 K, to T2 ≈ 600 K jest logiczne jeszcze przed liczeniem.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Dla przemiany przy stałej objętości (izochorycznej) w gazie doskonałym zachodzi zależność p/T = const."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Równanie stanu gazu doskonałego" – https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%B3wnanie_stanu_gazu_doskonalego (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Prawo Gay-Lussaca" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Gay-Lussaca (dostęp: 2026-02-28)
  • OpenStax Chemistry 2e: "The Ideal Gas Law" – https://openstax.org/books/chemistry-2e/pages/9-5-the-ideal-gas-law (accessed 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik do fizyki/termodynamiki: przemiany gazowe i równanie stanu
  • Zadania maturalne/techniczne z działu "gaz doskonały" (przemiany izochoryczne, izobaryczne, izotermiczne)
  • Karty wzorów: pV/T = const oraz szczególne przypadki dla V=const, p=const, T=const

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego