KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 16.
W czasie pracy urządzenia mechatronicznego stwierdzono zwiększony poziom hałasu (głośne, regularne dźwięki) spowodowany przez łożysko toczne. Właściwym sposobem naprawy urządzenia jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Głośne, regularne dźwięki podczas pracy łożyska tocznego zwykle wskazują na jego uszkodzenie (np. zużycie bieżni lub elementów tocznych). W takiej sytuacji działaniem naprawczym jest wymiana łożyska jako elementu, a nie regulacja luzu, zmiana osłony czy sama korekta smarowania.
To ogranicza ryzyko dalszych uszkodzeń układu.

Pełne wyjaśnienie:

Wzrost hałasu opisywany jako głośne, regularne dźwięki w urządzeniu mechatronicznym jest typowym objawem pogorszenia stanu łożyska tocznego. Regularność i powtarzalność odgłosów często wiąże się z cyklicznym kontaktem uszkodzonego fragmentu bieżni lub elementu tocznego podczas obrotu. W praktyce serwisowej oznacza to, że łożysko utraciło prawidłowe warunki pracy i może szybko doprowadzić do zwiększonych drgań, wzrostu temperatury, a w konsekwencji do awarii całego węzła.

Dlatego poprawnym postępowaniem jest wymiana całego łożyska. Jest to element eksploatacyjny o określonej trwałości, a przy podejrzeniu uszkodzenia wewnętrznego (bieżnie, koszyk, elementy toczne) naprawa "punktowa" zwykle nie jest możliwa ani ekonomiczna.

  • "wymiana osłony łożyska" nie usuwa źródła hałasu, jeśli hałas powstaje w częściach tocznych łożyska. Osłona może wpływać na zanieczyszczenia lub wyciek smaru, ale nie naprawi zużycia bieżni.
  • "zmniejszenie luzów łożyska" jest mylące, bo luz w wielu łożyskach jest zdefiniowany konstrukcyjnie, a próby jego "dokręcania" mogą wręcz pogorszyć warunki pracy (przegrzanie, wzrost tarcia). Jeśli hałas wynika z uszkodzeń, regulacja nie przywróci geometrii powierzchni tocznych.
  • "usunięcie nadmiaru smaru w łożysku" bywa zasadne przy przegrzewaniu lub oporach ruchu, ale sama korekta ilości smaru nie usuwa mechanicznego uszkodzenia. Nadmiar smaru nie jest typową przyczyną regularnych "stuków" związanych z defektem powierzchni tocznych.

W przygotowaniu do egzaminu warto zapamiętać zasadę: głośny, narastający i powtarzalny hałas łożyska traktuj jako sygnał zużycia/defektu i kwalifikuj łożysko do wymiany, a czynności typu czyszczenie, dosmarowanie czy osłona rozważaj głównie jako działania profilaktyczne lub pomocnicze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej wskazują na defekt w elementach tocznych lub bieżniach (np. punktowe uszkodzenie, zużycie, wżery). Regularność wynika z tego, że uszkodzone miejsce "wraca" w każdym obrocie. W praktyce taki objaw zwykle kwalifikuje łożysko do wymiany.
Bo źródłem hałasu bywa uszkodzenie wewnętrzne, którego nie da się skutecznie naprawić bez wymiany elementu. Dalsza praca może zwiększać drgania i niszczyć współpracujące części (wał, oprawę). Wymiana jest typową i bezpieczną metodą naprawy.
Nadmiar smaru częściej powoduje wzrost oporów ruchu i temperatury, czasem "bulgotanie" lub nieregularne odgłosy. Jednak głośne, regularne dźwięki częściej kojarzą się z defektem mechanicznym. Korekta smarowania bywa pomocna, ale nie zastępuje wymiany uszkodzonego łożyska.
Pomaga lokalizacja źródła (odsłuch, stetoskop serwisowy), obserwacja zależności od prędkości obrotowej oraz analiza drgań. Hałas łożyska często ma charakter "szumu" lub cyklicznych stuków z okolicy oprawy, a przekładnia częściej generuje dźwięki związane z zazębieniem.
Gdy problemem jest uszkodzenie uszczelnienia (np. wyciek smaru, wnikanie pyłu lub wilgoci), ale elementy toczne nie wykazują objawów zużycia. Jeśli jednak zdiagnozowano hałas pochodzący z łożyska, osłona nie usuwa przyczyny i zwykle nie rozwiązuje problemu.
Zwykle nie. Luz w łożyskach jest parametrem konstrukcyjnym, a w wielu rozwiązaniach nie podlega regulacji w prosty sposób. Próby "dokręcania" mogą zwiększyć tarcie i temperaturę, przyspieszając awarię. Hałas wynikający z uszkodzeń i tak nie zniknie po regulacji.
Ryzyko szybko rośnie: mogą pojawić się większe drgania, przegrzewanie, spadek dokładności pozycjonowania, a nawet zatarcie. Uszkodzone łożysko może też niszczyć wał lub oprawę, co podnosi koszt naprawy. Dlatego w utrzymaniu ruchu często planuje się wymianę możliwie szybko.
Stosuje się m.in. odsłuch techniczny (np. stetoskop), pomiar drgań (wibrometr/akcelerometr), termometrię oraz kontrolę luzów i stanu smaru. W urządzeniach krytycznych używa się monitoringu drgań online. Na egzaminie ważne jest powiązanie objawu z typową czynnością serwisową.
Najpierw odłącz zasilanie i zabezpiecz urządzenie, potem potwierdź źródło hałasu, przygotuj właściwe łożysko oraz narzędzia do demontażu/montażu. Ważne są czystość i poprawna technika osadzania (bez uszkadzania bieżni). Po montażu sprawdza się płynność pracy i hałas.
Typowe to: zabrudzenia podczas montażu, niewłaściwe pasowanie, uderzanie w niewłaściwy pierścień, błędne smarowanie (za mało/za dużo lub zły smar) oraz niewspółosiowość. Na egzaminie warto pamiętać, że profilaktyka nie "naprawia" uszkodzonego łożyska, tylko zapobiega kolejnym awariom.
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że głośne, regularne dźwięki podczas pracy łożyska tocznego zwykle wskazują na jego uszkodzenie (np. zużycie bieżni lub elementów tocznych).

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings catalogue" (dział: uszkodzenia/objawy, hałas i drgania łożysk) – wydanie katalogowe SKF (materiał producenta)
  • Schaeffler Group (FAG/INA), "Bearing damage and failure analysis" (rozdziały o symptomach: hałas, wibracje; zalecane działania serwisowe) – materiał producenta

Materiały:

  • Podręcznik podstaw łożysk tocznych (budowa, uszkodzenia, montaż)
  • Materiały producentów łożysk o diagnostyce hałasu i drgań
  • Instrukcje serwisowe/DTR urządzeń mechatronicznych (procedury wymiany łożysk)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego