KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 18.
W instalacji trójfazowej prąd obciążenia przewodów fazowych IB = 25 A, a obciążalność długotrwała tych przewodów Idd = 30 A. Który spośród wymienionych wyłączników nadprądowych należy zastosować do zabezpieczenia tej instalacji przed skutkami nadmiernego prądu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny dobór wyłącznika nadprądowego spełnia warunek Ib ≤ In ≤ Idd. Skoro prąd obciążenia Ib = 25 A, a obciążalność długotrwała przewodu Idd = 30 A, to prąd znamionowy zabezpieczenia powinien być co najmniej 25 A, ale nie większy niż 30 A. Z podanych wartości pasuje 25 A (B25).

Pełne wyjaśnienie:

Przy doborze wyłącznika nadprądowego do ochrony przewodów przed przeciążeniem stosuje się zasadę, że prąd obciążenia obwodu (Ib) nie może być większy od prądu znamionowego zabezpieczenia (In), a jednocześnie In nie może przekroczyć obciążalności długotrwałej przewodu (Idd, często spotykanej także jako Iz). W praktyce zapisuje się to jako nierówność: Ib ≤ In ≤ Idd.

Znaczenie tej zasady jest podwójne: z jednej strony zabezpieczenie nie powinno wyłączać obwodu podczas normalnej pracy (gdy obciążenie jest typowe), a z drugiej strony ma zadziałać odpowiednio wcześnie, aby przewód nie był długotrwale przeciążany i nie nagrzewał się ponad dopuszczalny poziom.

W tym zadaniu podano Ib = 25 A oraz Idd = 30 A. Oznacza to, że poprawny prąd znamionowy wyłącznika musi mieścić się w przedziale 25–30 A. Spośród proponowanych aparatów tylko B25 spełnia oba warunki jednocześnie (In = 25 A jest nie mniejsze niż Ib i nie większe niż Idd).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi odpadają?

  • B16 oraz B20 mają In mniejsze od 25 A, więc przy typowym obciążeniu mogą powodować niepotrzebne zadziałania (wyłączenia) mimo braku realnego przeciążenia przewodu.
  • B32 ma In większe od 30 A, czyli większe niż obciążalność długotrwała przewodu. W takim układzie przewód może być przeciążany bez reakcji zabezpieczenia, co zwiększa ryzyko przegrzewania izolacji i uszkodzeń instalacji.

Litera "B" odnosi się do charakterystyki zadziałania członu zwarciowego (zachowanie przy dużych prądach zwarciowych/udarowych). W tej treści kluczowe jest jednak spełnienie kryterium przeciążeniowego przez właściwy dobór In.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ib to prąd, który faktycznie płynie w obwodzie podczas normalnej pracy przy danym obciążeniu. Przy doborze zabezpieczenia przeciążeniowego przyjmuje się, że prąd znamionowy wyłącznika nie powinien być mniejszy niż Ib, aby uniknąć niepotrzebnych wyłączeń.
Idd (często spotykane też jako Iz) to maksymalny prąd, jaki przewód może przenosić długotrwale w danych warunkach ułożenia bez przekroczenia dopuszczalnej temperatury. Dobierając zabezpieczenie, nie wolno przekroczyć tej wartości prądem znamionowym wyłącznika.
Stosuje się nierówność: Ib ≤ In ≤ Idd. Oznacza to, że wyłącznik nie powinien mieć In mniejszego niż prąd obciążenia (żeby nie wybijał w normalnej pracy) ani większego niż obciążalność przewodu (żeby przewód nie był długotrwale przeciążany).
Zbyt duży "zapas" może spowodować brak skutecznej ochrony przewodu przed długotrwałym przeciążeniem. Jeśli In przekroczy obciążalność długotrwałą przewodu, przewód może się przegrzewać bez zadziałania zabezpieczenia, co zwiększa ryzyko uszkodzenia izolacji.
W zadaniach opartych wyłącznie o Ib i Idd kluczowa jest wartość In (tu: 25 A). Litera B opisuje charakterystykę zadziałania członu zwarciowego (prądy udarowe/zwarciowe). Ma znaczenie m.in. przy silnikach i dużych prądach rozruchowych.
B20 jest poprawny, gdy prąd obciążenia obwodu jest nie większy niż 20 A oraz jednocześnie przewód ma obciążalność długotrwałą co najmniej 20 A. Wtedy spełniony jest warunek Ib ≤ In ≤ Idd. Przy Ib = 25 A B20 byłby zbyt mały.
Typowym objawem są częste, pozornie "losowe" zadziałania przy normalnym użytkowaniu, bez awarii odbiorników. Mechanicznie wynika to z tego, że In jest mniejsze niż rzeczywiste Ib. Wtedy wyłącznik może wyłączać obwód przy typowym poborze prądu.
Najczęstsze są: wybór zbyt dużego In "żeby nie wybijało", mylenie Ib z Idd, oraz dobór tylko według obciążalności przewodu bez sprawdzenia rzeczywistego obciążenia. Warto zawsze sprawdzić przedział Ib ≤ In ≤ Idd zamiast kierować się intuicją.
Zasada ochrony przewodu przed przeciążeniem (Ib ≤ In ≤ Idd) pozostaje taka sama. Różni się natomiast praktyka doboru aparatu (np. 3P/3P+N) oraz sposób wyznaczenia prądu obciążenia zależnie od układu i odbiorników. W tym zadaniu Ib jest już podane.
Najpierw wyznacz przedział dopuszczalnych wartości: od Ib w górę i do Idd w dół. Następnie wybierz odpowiedź z In mieszczącym się w tym przedziale. Jeśli żadna nie pasuje, w realnej praktyce oznacza to konieczność zmiany przewodu lub obciążenia.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że poprawny dobór wyłącznika nadprądowego spełnia warunek Ib ≤ In ≤ Idd.

Źródła:

  • IEC 60364-4-43, rozdziały dotyczące ochrony przed prądem przetężeniowym oraz warunku doboru zabezpieczeń przeciążeniowych (Ib ≤ In ≤ Iz)
  • PN-HD 60364-4-43 (polska wersja IEC 60364-4-43), wymagania dotyczące ochrony przed przeciążeniem przewodów i doboru urządzeń zabezpieczających
  • IEC 60898-1, wymagania dla wyłączników nadprądowych do instalacji domowych i podobnych (definicje m.in. prądu znamionowego i charakterystyk)

Materiały:

  • Podręczniki/poradniki z podstaw projektowania i eksploatacji instalacji elektrycznych (dobór zabezpieczeń i przewodów)
  • Karty katalogowe producentów wyłączników nadprądowych (opis prądu znamionowego i charakterystyk B/C/D)
  • Materiały szkolne z zasad ochrony przeciwprzeciążeniowej w instalacjach nN

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego