KWALIFIKACJA MTL3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 20.
W karcie technologicznej określono, że średnica walcowanych na gorąco prętów powinna wynosić (jak na ilustracji). Która z podanych średnic prętów nie spełnia tego warunku?
Ilustracja przedstawia zapis techniczny dotyczący średnicy prętów walcowanych na gorąco, który jest częścią karty
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis ϕ50 +0,4/−0,3 mm oznacza, że średnica może wynosić od 49,7 mm do 50,4 mm (wartości graniczne są dopuszczalne).
Po porównaniu: 49,70; 49,96 i 50,05 mieszczą się w przedziale, natomiast 50,43 mm przekracza górną granicę 50,4 mm, więc nie spełnia warunku.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie technicznym tolerancja określa dopuszczalne odchylenie wymiaru rzeczywistego od wymiaru nominalnego. Pokazana specyfikacja ma postać ϕ50 +0,4/−0,3 mm, czyli:

  • wymiar nominalny: 50 mm,
  • odchyłka górna: +0,4 mm,
  • odchyłka dolna: −0,3 mm.

Aby sprawdzić zgodność, wyznacza się granice pola tolerancji:

  • dolna granica = 50 + (−0,3) = 49,7 mm,
  • górna granica = 50 + 0,4 = 50,4 mm.

Oznacza to przedział dopuszczalny [49,7; 50,4] mm. Jest to przedział domknięty, więc wartości równe 49,7 mm lub 50,4 mm także spełniają wymaganie.

Następnie porównuje się średnice z odpowiedzi:

  • 49,70 mm – to dokładnie dolna granica, więc jest zgodne,
  • 49,96 mm – leży między 49,7 a 50,4, więc jest zgodne,
  • 50,05 mm – również leży wewnątrz przedziału, więc jest zgodne,
  • 50,43 mm – jest większe niż 50,4 mm, więc przekracza górną tolerancję i nie spełnia warunku.

W praktyce (np. przy walcowaniu na gorąco) taka analiza wspiera szybką decyzję jakościową: wyrób poza tolerancją wymiaru nie spełnia karty technologicznej i wymaga odrzutu, przeróbki lub innej decyzji technologicznej. Typowym błędem jest pominięcie znaku "−" przy odchyłce dolnej albo uznanie wartości granicznych za niedopuszczalne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza średnicę nominalną 50 mm z tolerancją jednostronną: górna odchyłka to +0,4 mm, a dolna −0,3 mm. Dopuszczalny jest więc każdy wymiar rzeczywisty od 49,7 mm do 50,4 mm włącznie.

Najpierw odczytaj wymiar nominalny i odchyłki. Potem policz granice:

  • min = nominalny + odchyłka dolna (np. 50 + (−0,3) = 49,7),
  • max = nominalny + odchyłka górna (np. 50 + 0,4 = 50,4).

Dopiero z tym przedziałem porównuj wynik pomiaru.

Tak, w typowym rozumieniu tolerancji z odchyłkami granicznymi dopuszczalny jest przedział domknięty, czyli wartości równe granicom także spełniają warunek. Niezgodność występuje dopiero przy wartości mniejszej niż dolna granica lub większej niż górna granica.
Bo górna granica dopuszczalnej średnicy wynosi 50,4 mm (50 + 0,4). Wartość 50,43 mm jest większa od 50,4 mm, więc przekracza tolerancję od góry. To oznacza wyrób niezgodny z kartą technologiczną.
Najczęstsze pomyłki to: zgubienie znaku minus w odchyłce dolnej, traktowanie tolerancji jako symetrycznej (np. ±0,4), błędne dodawanie/odejmowanie oraz uznawanie wartości granicznych za niedopuszczalne. Pomaga zapisanie przedziału [min; max] przed sprawdzeniem odpowiedzi.
1) Odczytaj zapis tolerancji i policz min oraz max.
2) Zmierz średnicę (np. mikrometrem).
3) Porównaj wynik z przedziałem: jeśli mieści się w zakresie (włącznie z granicami), wyrób jest zgodny; jeśli jest poza zakresem, jest niezgodny.
W praktyce kontroli wymiarowej stosuje się m.in. suwmiarkę i mikrometr (dla większej dokładności). Kluczowe jest prawidłowe przyłożenie narzędzia oraz odczyt z odpowiednią rozdzielczością, bez "dociągania" wyniku do oczekiwanej wartości.
Pole tolerancji to różnica między górną i dolną granicą dopuszczalnego wymiaru. Dla ϕ50 +0,4/−0,3 mm granice to 49,7 i 50,4, więc szerokość pola tolerancji wynosi 0,7 mm. To mówi, jak "szeroki" jest dopuszczalny zakres zmian wymiaru.
Średnica wpływa na masę wyrobu, pasowanie w dalszej obróbce, a także na zgodność z zamówieniem i kartą technologiczną. Odchyłki poza tolerancją mogą powodować problemy w kolejnych operacjach (cięcie, gięcie, toczenie) i generować złom lub konieczność przeróbki.
Trenuj schemat: odczyt zapisu → min/max → przedział → porównanie. Rozwiązuj krótkie zadania na odchyłki +/−, zapisuj zawsze granice w mm i pilnuj znaków. Warto też ćwiczyć interpretację symbolu ϕ i kontrolę, czy wynik nie przekracza górnej granicy choćby o setne.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 68% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • PN-EN ISO 14405 (GPS) – wymiarowanie i tolerowanie wymiarów, wskazana w kontekście zadania (dokładny numer części/rok nie został podany w materiale).

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z rysunku technicznego maszynowego: dział "Tolerancje i pasowania"
  • Materiały szkolne z metrologii warsztatowej: suwmiarka, mikrometr, zasady pomiaru średnic
  • Normy GPS dotyczące wymiarowania i tolerowania (w tym PN-EN ISO 14405) – część definicyjna i przykłady zapisu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego