KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 15.
W którym opakowaniu należy wydać pacjentowi lek sporządzony według zamieszczonej recepty?
Ilustracja przedstawia treść recepty lekarskiej (Rp.).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Obecność neomycyny (antybiotyku) wymaga sporządzenia preparatu w warunkach aseptycznych i wydania go w opakowaniu jałowym. Ponieważ jest to gęsta zawiesina do użytku zewnętrznego z dużą ilością osadu, praktyczna jest butelka o pojemności ok. 100 mL z szeroką szyjką, ułatwiająca wstrząsanie i dozowanie.

Pełne wyjaśnienie:

Recepta opisuje preparat recepturowy do użytku zewnętrznego w postaci zawiesiny (tzw. pudru płynnego): liczne składniki stałe (m.in. tlenek cynku, talk, siarka) są rozproszone w medium ciekłym (woda wapienna) do masy 100,0 g. Taka postać zwykle tworzy wyraźny osad, dlatego pacjent powinien otrzymać lek w opakowaniu umożliwiającym wygodne wstrząsanie i wylanie zawartości.

Kluczowym elementem składu jest neomycyna – antybiotyk. Zgodnie z zasadami receptury, preparaty zawierające antybiotyki wymagają szczególnej kontroli czystości mikrobiologicznej: w praktyce oznacza to pracę w warunkach aseptycznych oraz wydanie leku w opakowaniu jałowym. Sam fakt, że lek jest "na skórę", nie znosi wymogu jałowości wynikającego ze składu.

Dlatego poprawny wybór to jałowa butelka z szeroką szyjką o pojemności 100 mL:

  • jałowa – spełnia wymóg związany z obecnością antybiotyku,
  • szeroka szyjka – ułatwia wydanie i późniejsze użycie zawiesiny z dużą ilością części stałych,
  • 100 mL – odpowiada w przybliżeniu masie docelowej ok. 100 g preparatu.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe z następujących powodów:

  • "W formach do czopków z tworzywa sztucznego." – to opakowanie właściwe dla postaci stałej (czopków), a recepta dotyczy preparatu płynnego/zawiesiny.
  • "W pudełku aptecznym." – pudełko nie jest opakowaniem bezpośrednim dla zawiesiny; nie zapewnia szczelności ani właściwej ochrony produktu.
  • "W szklanej butelce z szeroką szyjką o pojemności 100 mL." – mimo odpowiedniej formy i pojemności, nie gwarantuje jałowości; "czyste" szkło nie jest równoznaczne z opakowaniem jałowym.

W praktyce do takiego leku stosuje się też właściwe oznakowanie (użytek zewnętrzny) oraz zalecenie "wstrząsnąć przed użyciem", co wynika z charakteru zawiesiny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej decyduje o tym skład, np. obecność antybiotyku. W takiej sytuacji lek powinien być sporządzany w warunkach aseptycznych i wydany w opakowaniu jałowym, aby ograniczyć ryzyko zanieczyszczenia mikrobiologicznego. Droga podania (np. użytek zewnętrzny) nie zawsze znosi ten wymóg.
Neomycyna jest antybiotykiem, a preparaty recepturowe z antybiotykami wymagają szczególnej kontroli czystości mikrobiologicznej. Z tego powodu do wydania wybiera się opakowanie jałowe, które zapewnia właściwy poziom bezpieczeństwa mikrobiologicznego w porównaniu ze zwykłą butelką.
Wskazuje na to obecność wielu składników stałych (np. tlenek cynku, talk, siarka) oraz płynnego medium "ad …" (tu: woda wapienna do masy 100 g). Taki układ zwykle tworzy osad i wymaga wstrząsania przed użyciem, co jest typowe dla zawiesin/pudrów płynnych.
Dla zawiesiny z dużą ilością fazy stałej praktyczna jest butelka z szeroką szyjką. Ułatwia to wstrząśnięcie preparatu, ponowne równomierne rozproszenie osadu i wygodne dozowanie. W przypadku obecności antybiotyku dodatkowo wybiera się wariant jałowy.
Nie. Szklana butelka może być czysta, ale to nie oznacza, że jest jałowa (wolna od drobnoustrojów). Jeśli recepta lub zasady receptury wymagają jałowości (np. z powodu antybiotyku), należy użyć opakowania jałowego przeznaczonego do wydania leku pacjentowi.
Form do czopków używa się wtedy, gdy sporządzaną postacią leku są czopki (postać stała, dozowana do odpowiednich gniazd). Nie stosuje się ich do zawiesin ani płynów. W pytaniu recepta prowadzi do preparatu płynnego/zawiesiny, więc taki wybór jest błędem wynikającym z niedopasowania postaci leku.
Pomagają m.in. skróty aa (po tyle samo każdego składnika) oraz ad (do uzupełnienia do masy/objętości końcowej). Gdy widzisz "ad 100,0" przy płynnym medium oraz wiele proszków, zwykle oznacza to przygotowanie mieszaniny, w której składniki stałe będą zawieszone w cieczy.
Kluczowe są: "Użytek zewnętrzny" oraz zalecenie "Wstrząsnąć przed użyciem", bo zawiesina tworzy osad. Dodatkowo podaje się sposób stosowania z recepty/zalecenia lekarza, warunki przechowywania oraz termin ważności zgodny z zasadami dla leków recepturowych.
Przy dużej ilości substancji stałych zawiesina jest gęsta i łatwo osadza się na ściankach. Wąska szyjka utrudnia intensywne wstrząsanie, nalewanie i może powodować blokowanie przepływu przez osad. Szeroka szyjka zmniejsza ryzyko problemów użytkowych i ułatwia pacjentowi prawidłowe stosowanie.
Ćwicz rozpoznawanie postaci leku na podstawie recepty (maść, roztwór, zawiesina, czopki), a potem dobieraj opakowanie: szczelność, materiał, pojemność, szerokość szyjki i ewentualną jałowość. Warto też powtarzać typowe "wyzwalacze" jałowości, np. antybiotyki w składzie.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Obecność neomycyny (antybiotyku) wymaga sporządzenia preparatu w warunkach aseptycznych i wydania go w opakowaniu jałowym."

Źródła:

  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 listopada 2012 r. w sprawie leków traktowanych jako surowce farmaceutyczne (tytuł i data aktu wskazane w materiale kontekstowym)
  • Farmakopea Polska XI (wymagania dla sporządzania/jałowości preparatów z antybiotykami – odniesienie ogólne podane w materiale kontekstowym)
  • Farmakopea Polska XII (wymagania dla sporządzania/jałowości preparatów z antybiotykami – odniesienie ogólne podane w materiale kontekstowym)

Materiały:

  • Farmakopea Polska (aktualne wydanie) – rozdziały dotyczące receptury, jałowości i wymagań mikrobiologicznych
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 listopada 2012 r. – wymagania dotyczące sporządzania i obrotu surowcami/lekami recepturowymi (w zakresie przywołanym w materiałach szkoleniowych)
  • Podręczniki z receptury aptecznej dla technika farmaceutycznego – dobór opakowań i etykietowanie

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego