KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 2.
W którym zestawie wymieniono sprzęty laboratoryjne niezbędne do sporządzenia 10% (m/m) roztworu chlorku sodu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Roztwór 10% (m/m) przygotowuje się przez odważenie chlorku sodu i dobranie rozpuszczalnika, a następnie wymieszanie do rozpuszczenia.
Do tego potrzebna jest waga, naczynko wagowe do ważenia, zlewka do rozpuszczania oraz naczynie do odmierzania porcji cieczy (np. cylinder). Palnik nie jest konieczny.

Pełne wyjaśnienie:

Stężenie 10% (m/m) oznacza, że w 100 g roztworu znajduje się 10 g substancji rozpuszczonej (tu: chlorku sodu) i odpowiednia masa rozpuszczalnika (zwykle wody), tak aby suma mas dała wymaganą masę roztworu. W praktyce laboratoryjnej kluczowe jest więc to, aby móc dokładnie odważyć odczynnik stały oraz przygotować mieszaninę w naczyniu, w którym łatwo wykonać rozpuszczanie i mieszanie.

  • Waga laboratoryjna jest potrzebna do odważenia NaCl (i ewentualnie kontrolowania masy dodawanej wody, jeśli pracuje się stricte wagowo).
  • Naczynko wagowe służy do bezpiecznego i czystego ważenia substancji stałych oraz przeniesienia odważki do naczynia, w którym będzie rozpuszczana.
  • Zlewka jest typowym naczyniem do rozpuszczania: pozwala na mieszanie, ewentualne płukanie ścianek i wygodne przenoszenie roztworu.
  • Cylinder miarowy bywa używany do odmierzania porcji wody w prostych przygotowaniach roztworów (choć sama definicja m/m jest masowa). W kontekście doboru sprzętu szkolno-laboratoryjnego taki zestaw jest spójny z etapem przygotowania i rozpuszczania.

Odpowiedzi zawierające palnik są problematyczne, ponieważ podgrzewanie nie jest warunkiem koniecznym do sporządzenia wodnego roztworu NaCl o podanym stężeniu; włączanie go "na wszelki wypadek" może wręcz zwiększać ryzyko (oparzenia, stłuczenia szkła) bez korzyści. Zestaw z samą kolbą miarową i bez typowego naczynia do rozpuszczania lub bez elementu do ważenia/przeniesienia odważki nie odzwierciedla podstawowego, bezpiecznego toku pracy: ważenie → przeniesienie → rozpuszczenie → doprowadzenie do wymaganej ilości roztworu.

Na egzaminie warto pamiętać o prostym schemacie: stężenie (m/m) = ważenie, więc na liście sprzętu niemal zawsze musi znaleźć się waga i akcesorium do ważenia substancji stałej oraz naczynie do sporządzenia i wymieszania roztworu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stężenie 10% (m/m) oznacza 10 g NaCl w 100 g roztworu. Jest to udział masowy, więc w definicji kluczowe są masy składników, a nie objętości. W praktyce ważysz odczynnik stały i dobierasz ilość wody tak, aby uzyskać wymaganą masę całkowitą.
Najczęściej używa się zlewki, ponieważ umożliwia wygodne wsypywanie odważki, mieszanie i płukanie ścianek. Czasem stosuje się też kolbę lub zlewkę z bagietką/szklaną łopatką. Dobór zależy od wymaganej dokładności i procedury w laboratorium.
W stężeniu (m/m) podstawą jest masa. Waga laboratoryjna pozwala odważyć NaCl oraz (jeśli tak przewiduje procedura) kontrolować masę dodawanej wody i masę końcową roztworu. Bez wagi nie da się przygotować roztworu o zdefiniowanym udziale masowym w sposób wiarygodny.
Zwykle nie. Chlorek sodu dobrze rozpuszcza się w wodzie w warunkach pokojowych, a podgrzewanie nie jest koniecznym etapem przygotowania roztworu o takim stężeniu. Użycie palnika może być uzasadnione tylko wyjątkowo (np. w specyficznej procedurze), ale nie jest "sprzętem niezbędnym".
Naczynko wagowe służy do odważenia substancji stałej (NaCl) oraz jej bezpiecznego przeniesienia do zlewki/kolby. Ogranicza straty materiału, ułatwia przesypywanie i zmniejsza ryzyko zanieczyszczenia szalki wagi, co ma znaczenie dla dokładności i porządku pracy.
Definicja (m/m) odnosi się do mas, więc teoretycznie wystarcza ważenie. W praktyce cylinder może pojawić się jako wygodne narzędzie do szybkiego odmierzania wody, zwłaszcza w zadaniach szkolnych. Na egzaminie zwracaj uwagę, czy pytanie dotyczy "niezbędnego" minimum czy typowego zestawu roboczego.
Najczęstszy błąd to automatyczne utożsamianie procentów z objętością i wybieranie szkła stricte objętościowego bez refleksji nad zapisem. (m/m) dotyczy masy, a (m/V) łączy masę substancji z objętością roztworu. Warto najpierw rozszyfrować nawiasy, dopiero potem dobierać sprzęt.
W praktyce: odważ 10 g NaCl w naczynku wagowym, przenieś do zlewki, dodaj część wody i mieszaj do rozpuszczenia. Następnie dopełnij wodą tak, aby masa całkowita roztworu wyniosła 100 g (kontrola na wadze). Na końcu dokładnie wymieszaj, aby roztwór był jednorodny.
Kolbę miarową stosuje się, gdy wymagana jest wysoka dokładność objętościowa (np. przygotowanie roztworu o stężeniu molowym lub (m/V) do analizy). Do prostego rozpuszczania i mieszania częściej używa się zlewki. Wybór zależy od tego, czy procedura opiera się na objętości czy masie.
Ćwicz mapowanie: jakie stężeniejaki pomiarjaki sprzęt. Dla (m/m) kluczowa jest waga i akcesoria do ważenia; dla stężeń objętościowych ważne jest szkło miarowe. Trenuj na krótkich zestawach: co jest konieczne, a co tylko pomocnicze.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Daniel C. Harris, "Quantitative Chemical Analysis", rozdziały dotyczące wyrażania stężeń i przygotowania roztworów (wiedza podręcznikowa z chemii analitycznej)
  • Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis, część dotycząca przygotowania roztworów i pracy ze szkłem miarowym (wiedza podręcznikowa)

Materiały:

  • Podręcznik z chemii analitycznej omawiający sposoby wyrażania stężenia i przygotowanie roztworów
  • Instrukcje BHP i instrukcje stanowiskowe dotyczące ważenia i pracy ze szkłem laboratoryjnym w pracowni
  • Zadania ćwiczeniowe: rozróżnianie stężeń (m/m), (m/V), molowych oraz dobór właściwego szkła

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego