KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 5.
W nieopisanej butelce prawdopodobnie znajduje się roztwór o odczynie zasadowym. Wskaż odczynnik, za pomocą którego można to potwierdzić.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo-zasadowym: w roztworach kwaśnych i obojętnych jest bezbarwna, a w środowisku zasadowym przyjmuje barwę malinową/różową. Dlatego jej dodanie pozwala praktycznie potwierdzić zasadowy odczyn nieznanego roztworu. Pozostałe propozycje nie są wskaźnikami barwnymi pH.

Pełne wyjaśnienie:

Do potwierdzenia, że w nieopisanej butelce znajduje się roztwór o odczynie zasadowym, najlepiej użyć wskaźnika kwasowo-zasadowego, czyli substancji zmieniającej barwę w zależności od pH. Takim wskaźnikiem jest fenoloftaleina, często stosowana w analizie chemicznej i ćwiczeniach laboratoryjnych.

Odpowiedź "Alkoholowy roztwór fenoloftaleiny o stężeniu 2%" jest właściwa, ponieważ po dodaniu kilku kropli do próbki roztworu zasadowego pojawia się charakterystyczne zabarwienie (zwykle różowe/malinowe). Jest to prosta obserwacja jakościowa: nie trzeba wykonywać obliczeń ani znać dokładnej wartości pH, wystarczy zmiana barwy świadcząca o środowisku zasadowym.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "Roztwór kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 2%" to mocny kwas, który sam w sobie nie jest wskaźnikiem. Dodanie kwasu do zasady prowadzi do reakcji zobojętniania, ale bez wskaźnika lub pH-metru nie daje jednoznacznego, łatwego do odczytu sygnału.
  • "Roztwór chlorku potasu o stężeniu 1 mol/dm3" jest roztworem soli (zwykle zbliżonym do obojętnego) i nie pełni roli wskaźnika pH. Nie pozwala wizualnie potwierdzić zasadowości.
  • "Roztwór wodorotlenku potasu o stężeniu 0,5 mol/dm3" jest mocną zasadą. Dodanie zasady do nieznanej próbki nie jest testem diagnostycznym na zasadowość; dodatkowo może zafałszować odczyn i jest niebezpieczne. Do potwierdzeń jakościowych stosuje się wskaźniki lub pomiar pH.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "potwierdzić odczyn" i nie ma mowy o aparaturze (pH-metr), zwykle chodzi o dobór wskaźnika (fenoloftaleina, oranż metylowy, lakmus itp.), a nie o dobranie kwasu/zasady czy soli.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wskaźnik kwasowo-zasadowy to substancja, która zmienia barwę w zależności od pH. Służy do szybkiej, jakościowej oceny, czy roztwór jest kwaśny, obojętny czy zasadowy, np. w kontroli przygotowania odczynników lub w miareczkowaniu.
Fenoloftaleina jest bezbarwna w środowisku kwaśnym i obojętnym, a w środowisku zasadowym przyjmuje wyraźne zabarwienie (najczęściej różowe/malinowe). Dlatego dodanie kilku kropli pozwala potwierdzić, że badany roztwór ma odczyn zasadowy.
Kwas siarkowy(VI) nie jest wskaźnikiem barwnym. Po dodaniu do zasady zachodzi zobojętnianie, ale bez wskaźnika lub pH-metru nie uzyskasz prostego sygnału obserwowalnego. Dodatkowo praca z kwasem zwiększa ryzyko i może zmienić właściwości próbki.
Nie. Chlorek potasu to sól i jej roztwór nie pełni funkcji wskaźnika pH, nie powoduje też charakterystycznej zmiany barwy. Do potwierdzania odczynu stosuje się wskaźniki (np. fenoloftaleinę) albo pomiar pH (papierki/pH-metr).
Dodanie wodorotlenku potasu nie "sprawdza" zasadowości, tylko może ją sztucznie zwiększyć, zniekształcając wynik. To także odczynnik żrący, więc rośnie ryzyko BHP. W diagnostyce odczynu lepiej użyć wskaźnika barwnego lub wykonać pomiar pH.
Pobierz małą próbkę do czystej probówki/na płytkę, dodaj 1–2 krople roztworu wskaźnika i obserwuj barwę. Pracuj w okularach i rękawicach, nie testuj bezpośrednio w nieopisanej butelce. Odpady zbierz do właściwego pojemnika zgodnie z instrukcją pracowni.
Często pojawiają się: lakmus, oranż metylowy, błękit bromotymolowy oraz papierek uniwersalny. Kluczowe jest skojarzenie: wskaźnik = obserwowalna zmiana barwy zależna od pH. Na egzaminie pytania zwykle sprawdzają dobór wskaźnika do rodzaju roztworu.
pH-metr wybiera się, gdy potrzebny jest dokładny, liczbowy wynik pH, np. w kontroli jakości, przygotowaniu buforów lub gdy barwa próbki utrudnia odczyt wskaźnika. Wskaźniki są szybkie i tanie, ale dają wynik przybliżony i zależny od obserwacji.
Typowe błędy to: mylenie odczynników (kwas/zasada) ze wskaźnikami, wykonywanie testu bez próby kontrolnej, użycie zbyt dużej ilości wskaźnika, interpretacja barwy w złym oświetleniu oraz brak uwzględnienia, że próbka może mieć własne zabarwienie.
Można rozcieńczyć próbkę (jeśli metodyka na to pozwala), użyć białego tła i małej ilości próbki, albo zastosować inną metodę: papierek uniwersalny/pH-metr. W laboratorium analitycznym ważne jest dobranie techniki do matrycy próbki, aby obserwacja była jednoznaczna.
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Fenoloftaleina jest wskaźnikiem kwasowo-zasadowym: w roztworach kwaśnych i obojętnych jest bezbarwna, a w środowisku zasadowym przyjmuje barwę malinową/różową."

Źródła:

  • IUPAC Gold Book: "indicator" (chemistry term) – https://goldbook.iupac.org/terms/view/I03074 (accessed 2026-03-01)
  • Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis (6th ed.), section on acid–base indicators (phenolphthalein)
  • PubChem: Phenolphthalein (compound summary, use as acid-base indicator) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Phenolphthalein (accessed 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik chemii analitycznej: rozdział o wskaźnikach i pH
  • Instrukcje BHP i karty charakterystyki (SDS) dla wskaźników i zasad
  • Tablice/wykresy zakresów zmiany barwy wskaźników pH

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego