KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 20.
W opisie metody analitycznej zapisano:
Różnica w otrzymanych wynikach dwóch oznaczeń wykonanych równocześnie lub w krótkim przedziale czasu na tej samej próbce, przez tego samego analityka, w takich samych warunkach, nie może przekraczać 1,5 g na 100 g oznaczanej próbki.
Który parametr metody analitycznej opisano?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis dotyczy różnicy między dwoma oznaczeniami wykonanymi na tej samej próbce, przez tego samego analityka, w tych samych warunkach i w krótkim czasie.
Takie ściśle kontrolowane warunki definiują powtarzalność (precyzję w warunkach powtarzalności), a nie odtwarzalność, dokładność czy niepewność.

Pełne wyjaśnienie:

W cytowanym opisie kluczowe są warunki wykonania dwóch oznaczeń: równocześnie lub w krótkim przedziale czasu, na tej samej próbce, przez tego samego analityka i w takich samych warunkach. Taki zestaw warunków jest charakterystyczny dla oceny powtarzalności, czyli precyzji metody w najbardziej "stałych" warunkach pracy.

Powtarzalność odpowiada na pytanie: jak bardzo mogą różnić się wyniki, gdy minimalizujemy zmienność pochodzącą od różnych osób, sprzętu, laboratoriów czy czasu. Dlatego w opisie pojawia się limit dopuszczalnej różnicy (tu: nie większej niż 1,5 g na 100 g próbki) – jest to praktyczne kryterium oceny, czy dwa wyniki równoległe są ze sobą zgodne w warunkach powtarzalności.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "Odtwarzalność" dotyczy sytuacji, gdy zmieniają się warunki (np. inne laboratorium, inny analityk, inny aparat, dłuższy odstęp czasu). Wtedy naturalnie oczekuje się większego rozrzutu, a opis musiałby wskazywać na takie zmiany.
  • "Dokładność" odnosi się do bliskości wyniku do wartości prawdziwej/odniesienia. Sam limit różnicy między dwoma wynikami nie mówi jeszcze, czy wyniki są "trafne" względem wartości odniesienia.
  • "Niepewność" jest parametrem przypisanym do wyniku pomiaru (zwykle w postaci przedziału lub odchylenia standardowego), wynikającym z modelu pomiaru i źródeł zmienności. Opis w pytaniu dotyczy bezpośrednio zgodności dwóch oznaczeń wykonanych w tych samych warunkach, co jest typowe dla precyzji/powtarzalności, a nie pełnego budżetu niepewności.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści widzisz "ta sama próbka + ten sam analityk + te same warunki + krótki czas", myśl o powtarzalności. Gdy pojawia się "inne laboratoria/analitycy/sprzęt", wtedy właściwym tropem jest odtwarzalność.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Powtarzalność to miara zgodności wyników, gdy oznaczenia wykonuje się w tych samych warunkach: ta sama próbka, ten sam analityk, ten sam sprzęt i krótki odstęp czasu. Opisuje rozrzut wyników wynikający głównie z losowych błędów w stałych warunkach pracy.
Powtarzalność dotyczy stałych warunków (ten sam analityk, ta sama próbka, krótki czas). Odtwarzalność dotyczy zmienionych warunków, np. inne laboratorium, inny analityk lub inny aparat. Zwykle odtwarzalność jest gorsza (większy rozrzut) niż powtarzalność.
Te sformułowania oznaczają, że wyeliminowano wiele źródeł zmienności: różnice między osobami, laboratoriami czy aparaturą. Zostaje głównie zmienność losowa w stałych warunkach, czyli właśnie to, co mierzy parametr powtarzalności (precyzja w warunkach powtarzalności).
To kryterium akceptacji dla wyników równoległych: mówi, jak duża rozbieżność jest jeszcze dopuszczalna, aby uznać, że metoda w danych warunkach działa poprawnie. Taki limit jest praktycznym sposobem kontroli powtarzalności w bieżącej pracy laboratoryjnej.
Nie. Powtarzalność dotyczy rozrzutu wyników przy powtarzaniu oznaczenia w tych samych warunkach (składnik precyzji). Niepewność dotyczy wyniku jako całości i obejmuje różne źródła zmienności (np. wzorcowanie, przygotowanie próbki, wpływ aparatu), często wyrażone jako przedział lub odchylenie.
Dokładność opisuje, na ile wynik jest bliski wartości prawdziwej lub wartości odniesienia. Składają się na nią elementy związane z obciążeniem (błędem systematycznym) i rozrzutem. Sama informacja o różnicy dwóch wyników nie przesądza o dokładności bez porównania do wartości odniesienia.
Najczęściej podczas: oznaczeń równoległych w kontroli jakości, wdrażania nowej metody, walidacji/weryfikacji procedury oraz przy ocenie pracy analityka. Porównuje się wyniki dwóch lub więcej powtórzeń wykonanych na tej samej próbce w tych samych warunkach.
Typowe warunki to: ta sama próbka lub jednorodna część próbki, ten sam analityk, ta sama aparatura i odczynniki, ta sama procedura oraz krótki odstęp czasu. Im mniej zmiennych zewnętrznych, tym bardziej ocena dotyczy powtarzalności, a nie odtwarzalności.
Bo oba pojęcia dotyczą "zgodności wyników" i są nauczane razem. W stresie łatwo pominąć szczegóły warunków (ten sam analityk, krótki czas) i wybrać termin kojarzący się ogólnie z powtarzaniem pomiaru. Pomaga szukanie w treści informacji o zmianie laboratorium/osoby/sprzętu.
Szukaj sygnałów zmienionych warunków: inne laboratorium, różni analitycy, różna aparatura, dłuższy czas między oznaczeniami albo porównanie wyników między ośrodkami. Jeśli wprost wskazano takie różnice, to testowana jest odtwarzalność, a nie powtarzalność.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • ISO 5725-1:1994, Accuracy (trueness and precision) of measurement methods and results — Part 1: General principles and definitions
  • ISO 5725-2:1994, Accuracy (trueness and precision) of measurement methods and results — Part 2: Basic method for the determination of repeatability and reproducibility of a standard measurement method
  • Eurachem, "The Fitness for Purpose of Analytical Methods – A Laboratory Guide to Method Validation and Related Topics" (2nd ed., 2014), rozdziały dot. precyzji/powtarzalności i odtwarzalności

Materiały:

  • Podręczniki z chemii analitycznej: rozdziały o precyzji, dokładności i niepewności
  • Materiały szkoleniowe laboratoriów (SOP) dotyczące oznaczeń równoległych i kryteriów akceptacji
  • Przewodniki walidacji metod analitycznych (np. podejście zgodne z ISO 5725 i przewodnikami Eurachem)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego