KWALIFIKACJA CHM5 - PRÓBNY

PYTANIE NR 4.
W pobliżu zakładów przemysłu chemicznego i metalurgicznego należy zaniechać upraw
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W pobliżu zakładów chemicznych i metalurgicznych rośnie ryzyko skażenia gleby oraz pyłów opadających.
Najbardziej wrażliwe są uprawy przeznaczone do bezpośredniego spożycia, bo mogą kumulować zanieczyszczenia i przenosić je do łańcucha pokarmowego. Dlatego zaniechanie dotyczy warzyw i ziół.

Pełne wyjaśnienie:

W rejonie zakładów przemysłu chemicznego i metalurgicznego istotnym zagrożeniem środowiskowym jest emisja zanieczyszczeń do powietrza (pyły, aerozole) oraz depozycja na glebę. Zanieczyszczenia mogą następnie przechodzić z gleby do roślin w wyniku pobierania przez system korzeniowy oraz osadzania się na częściach nadziemnych.

Odpowiedź "warzyw i ziół" jest właściwa, ponieważ są to uprawy o bezpośredniej ścieżce narażenia człowieka: trafiają do żywności często w krótkim czasie po zbiorze, nierzadko są spożywane na świeżo, a w przypadku ziół dodatkowo w formie skoncentrowanej (susze, przyprawy). To zwiększa znaczenie nawet niewielkich zanieczyszczeń, bo ryzyko ocenia się przez pryzmat dawki pobranej wraz z pożywieniem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do sensu pytania? "Rośliny przemysłowe" (np. uprawy na surowiec) zwykle nie są bezpośrednio spożywane w tej samej formie przez człowieka, więc w typowej ocenie ryzyka żywnościowego nie są pierwszym wyborem do "zaniechania" (choć w praktyce także mogą wymagać ograniczeń). "Krzewy ozdobne" są uprawiane głównie dla walorów estetycznych, więc nie stanowią typowej drogi narażenia przez dietę. "Szkółkarskie" (materiał szkółkarski) dotyczą produkcji sadzonek, co nie odpowiada najbardziej klasycznemu uzasadnieniu z punktu widzenia ochrony zdrowia ludzi.

Na egzaminie warto kojarzyć zasadę: w pobliżu potencjalnych źródeł skażenia najbardziej restrykcyjnie traktuje się uprawy jadalne, bo przenoszą zanieczyszczenia do łańcucha pokarmowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Warzywa i zioła mogą pobierać zanieczyszczenia z gleby i pyłów opadających, a potem trafić bezpośrednio do żywności. To tworzy krótką drogę narażenia człowieka (gleba → roślina → posiłek), dlatego w ocenie ryzyka to właśnie uprawy konsumpcyjne są najbardziej problematyczne.
Bioakumulacja to proces, w którym roślina gromadzi substancje (np. metale) w tkankach szybciej, niż jest w stanie je usunąć lub rozcieńczyć wzrostem. Zanieczyszczenia mogą pochodzić z gleby, wody lub osiadać na liściach. Skutkiem jest podwyższona zawartość w częściach jadalnych.
W praktyce ryzyko dotyczy m.in. pyłów i związków, które mogą osiadać na glebie i roślinach oraz przenikać do łańcucha pokarmowego. Konkretne substancje zależą od profilu zakładu i technologii. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest rozpoznanie, że to strefa potencjalnie podwyższonego narażenia.
Z punktu widzenia narażenia przez dietę zwykle są "mniej krytyczne", bo nie są przeznaczone do jedzenia. Nie oznacza to jednak, że środowiskowo są zawsze bez problemu: mogą także akumulować zanieczyszczenia i wymagać ostrożności przy pracy w glebie, kompostowaniu czy gospodarowaniu odpadami zielonymi.
Ocena ryzyka obejmuje identyfikację źródeł emisji, analizę dróg rozprzestrzeniania (powietrze, gleba, wody), wybór receptorów (ludzie, uprawy) i wskazanie najwrażliwszych elementów, zwykle żywności. W praktyce bazuje się na wynikach badań gleb/roślin i lokalnych uwarunkowaniach.
Ryzyko rośnie, gdy zioła są spożywane często, w formie skoncentrowanej (suszone mieszanki), a także gdy zbiera się je z liści/łodyg, na których osiada pył. Dodatkowo znaczenie ma krótki czas od zbioru do spożycia oraz brak skutecznego mycia/obróbki ograniczającej zanieczyszczenia.
Zwykle wykonuje się pobór prób gleby i analizę na obecność wybranych zanieczyszczeń oraz ocenę parametrów wpływających na ich mobilność. Dodatkowo można badać próbki roślin (części jadalne) i porównać wyniki z kryteriami jakościowymi stosowanymi w danej procedurze oceny ryzyka.
Mycie może ograniczać zanieczyszczenia powierzchniowe (np. osiadły pył), ale nie usuwa tego, co roślina pobrała z gleby i wbudowała w tkanki. Dlatego mycie nie zawsze rozwiązuje problem. W strefach ryzyka ważniejsze są działania zapobiegawcze: lokalizacja upraw i kontrola jakości środowiska.
Częsty błąd to wybieranie upraw "niezwiązanych z jedzeniem" bez sprawdzenia, o co pyta zadanie. Inny błąd to kierowanie się brzmieniem "przemysłowe" zamiast analizą narażenia człowieka. Warto pamiętać: jeśli pytanie dotyczy ograniczeń przy zakładach, zwykle chodzi o ochronę zdrowia przez żywność.
Ucz się przez schemat: źródło → medium → receptor → skutek. Dla przemysłu: emisja/odpady, potem powietrze i gleba, dalej rośliny i ludzie, a na końcu ryzyko zdrowotne. Trenuj rozróżnianie upraw konsumpcyjnych od niekonsumpcyjnych i powiązanie tego z drogą narażenia.
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Dlatego zaniechanie dotyczy warzyw i ziół."

Materiały:

  • Podręczniki z toksykologii środowiskowej i ochrony gleb (rozdziały o metalach ciężkich)
  • Materiały dydaktyczne o drogach narażenia i ocenie ryzyka zdrowotnego w ochronie środowiska
  • Opracowania o bioakumulacji zanieczyszczeń w roślinach uprawnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego