KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2007

PYTANIE NR 39.
W powyższym układzie stycznik K1 włącza się tylko wtedy, gdy przycisk S1 jest wciśnięty. Zwolnienie przycisku S1 wyłącza K1. Przyczyną błędnego działania układu jest
Ilustracja przedstawia schemat ideowy elektrycznego obwodu sterowania.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Objaw: K1 działa tylko przy trzymaniu START S1 i od razu odpada po puszczeniu. W układzie z samopodtrzymaniem po zwolnieniu S1 cewka powinna być zasilana przez styk pomocniczy K1 połączony równolegle do S1. Jeśli styk K1 jest źle podłączony, samopodtrzymanie nie zadziała.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "K1 włącza się tylko wtedy, gdy S1 jest wciśnięty, a po zwolnieniu S1 wyłącza się" jest klasycznym objawem braku samopodtrzymania w obwodzie sterowania stycznikiem.

W poprawnie wykonanym układzie samopodtrzymania przycisk START (S1 – styk zwierny) podaje zasilanie na cewkę K1 tylko chwilowo, aby stycznik zadziałał. Gdy stycznik zadziała, jego styk pomocniczy zwierny K1 zamyka się i – będąc włączony równolegle do S1 – przejmuje podawanie zasilania na cewkę. Dzięki temu po puszczeniu S1 cewka nadal ma zasilanie i stycznik pozostaje załączony.

Dlatego poprawna jest odpowiedź "błędne podłączenie styku zwiernego K1." Typowe pomyłki to m.in. użycie niewłaściwego typu styku (np. rozwiernego zamiast zwiernego) albo włączenie go szeregowo zamiast równolegle do S1. Każdy z takich błędów powoduje, że po puszczeniu S1 obwód cewki zostaje przerwany i K1 odpada.

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne dla opisanego objawu:

  • "błędne podłączenie cewki stycznika K1." – gdyby cewka była źle podłączona (np. brak zasilania), stycznik zwykle nie załączałby się nawet przy trzymaniu S1 albo działałby całkiem nieprzewidywalnie, a nie w sposób powtarzalny "tylko podczas trzymania".
  • "uszkodzony stycznik K1." – uszkodzenie stycznika może dawać różne symptomy (brak zadziałania, sklejone styki, przegrzewanie), ale opis dokładnie odpowiada brakowi podtrzymania przez styk pomocniczy, czyli częściej błędowi połączeń niż awarii całego stycznika.
  • "uszkodzony przycisk S1." – uszkodzony START częściej skutkuje problemem z załączeniem (brak reakcji lub praca przerywana). Tu załączenie następuje, więc S1 wykonuje swoją podstawową funkcję chwilowego podania sygnału.

W praktyce diagnostyka polega na sprawdzeniu, czy styk pomocniczy K1 faktycznie zamyka się po zadziałaniu stycznika oraz czy jest włączony równolegle do S1, a następnie na pomiarze napięcia na cewce po zwolnieniu S1.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to sposób utrzymania zasilania cewki stycznika po puszczeniu przycisku START. Realizuje się je przez styk pomocniczy zwierny stycznika, włączony równolegle do START. Po zadziałaniu stycznika jego styk zamyka się i "podtrzymuje" obwód cewki.
Styk pomocniczy zwierny (NO) K1 jest otwarty, gdy stycznik jest wyłączony. Po zadziałaniu stycznika styk się zamyka i tworzy równoległą drogę zasilania dla cewki. Dzięki temu po zwolnieniu START prąd nadal płynie do cewki przez zamknięty styk K1.
Najczęściej dlatego, że nie działa tor samopodtrzymania: styk pomocniczy nie zamyka się lub jest źle włączony (np. nie jest równolegle do START). Wtedy przycisk START jest jedyną drogą zasilania cewki. Po jego puszczeniu obwód cewki się rozłącza i stycznik wyłącza się.
Typowe pomyłki to: zastosowanie styku rozwiernego zamiast zwiernego, włączenie styku szeregowo zamiast równolegle do przycisku START, podłączenie w niewłaściwym miejscu obwodu (tak, że po puszczeniu START nie ma ciągłości zasilania cewki). Każdy z nich blokuje podtrzymanie.
Rzadziej. Jeśli START jest uszkodzony, częściej pojawia się brak reakcji albo niestabilne załączanie. Objaw "działa dokładnie podczas trzymania, odpada po puszczeniu" bardziej pasuje do braku samopodtrzymania niż do awarii przycisku. W diagnostyce warto jednak sprawdzić ciągłość styków S1.
Przy błędzie podłączenia układ zwykle działa powtarzalnie, ale nie podtrzymuje. Przy uszkodzeniu stycznika objawy bywają losowe: brak zadziałania, drżenie, przegrzewanie, nietypowe dźwięki, sklejanie styków. Najprościej: sprawdź, czy styk pomocniczy K1 fizycznie zmienia stan i czy jest poprawnie wpięty w obwód.
Możesz wykonać dwa proste testy: (1) pomiar napięcia na zaciskach cewki K1 – po puszczeniu START napięcie powinno pozostać, jeśli podtrzymanie działa; (2) test ciągłości styku pomocniczego K1 (NO) – powinien zamykać się po załączeniu stycznika. Pomiary wykonuj z zachowaniem zasad bezpieczeństwa.
Stosuje się go tam, gdzie urządzenie ma pracować ciągle po krótkim impulsie START, np. napędy przenośników, wentylatory, pompy, oświetlenie technologiczne czy proste układy maszyn. STOP (styk rozwierny) rozłącza obwód sterowania i zawsze powinien wyłączać stycznik niezależnie od samopodtrzymania.
NO (zwierny) jest normalnie otwarty i zamyka się po zadziałaniu elementu (np. stycznika). NC (rozwierny) jest normalnie zamknięty i otwiera się po zadziałaniu. W samopodtrzymaniu potrzebujesz NO, bo ma się zamknąć po załączeniu K1. STOP często jest NC, aby przerwać obwód po naciśnięciu.
Szukaj w opisie objawu: "działa tylko przy trzymaniu START" prawie zawsze wskazuje na brak samopodtrzymania. Następnie sprawdź, czy odpowiedzi dotyczą styku pomocniczego stycznika i jego włączenia równoległego do START. Uważaj na mylenie NO/NC oraz na "uszkodzenie" jako zbyt ogólną, często mylącą odpowiedź.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Objaw: K1 działa tylko przy trzymaniu START S1 i od razu odpada po puszczeniu."

Źródła:

  • PN-EN IEC 60204-1:2018-12, "Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne" (terminologia i zasady obwodów sterowania).
  • PN-EN IEC 60947-4-1 (odpowiednia część serii 60947), "Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa — Styczniki i rozruszniki silnikowe" (pojęcia stycznika, cewki, styków pomocniczych).

Materiały:

  • Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR) i schematy ideowe obwodów sterowania w maszynach
  • Materiały dydaktyczne z podstaw elektrotechniki: sterowanie stycznikowe START/STOP
  • Katalogi/Instrukcje producentów aparatury łączeniowej (styczniki, styki pomocnicze)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego