KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - STYCZEŃ 2013

PYTANIE NR 38.
W przewodzie przedstawionym na rysunku, ciecz wpływa do przewodu o przekroju A1 z prędkością V1, a wypływa z prędkością V2 przez otwór o przekroju A2. Która zależność pomiędzy strumieniami objętości Q1 oraz Q2 jest prawdziwa?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek przewodu, przez który przepływa ciecz.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla przepływu ustalonego cieczy nieściśliwej w przewodzie bez rozgałęzień i bez przecieków strumień objętości jest zachowany.
Oznacza to, że mimo zmiany przekroju i prędkości (Q=A·V), ilość cieczy wpływająca w jednostce czasu musi równać się ilości wypływającej, więc zachodzi równość strumieni.

Pełne wyjaśnienie:

Strumień objętości Q opisuje, jaka objętość cieczy przepływa przez dany przekrój w jednostce czasu. Dla przepływu w przewodzie typowo korzysta się z zależności:

Q = A · V, gdzie A to pole przekroju poprzecznego, a V to średnia prędkość przepływu w tym przekroju.

Jeżeli rozpatrujemy ciecz nieściśliwą oraz przepływ ustalony w przewodzie bez rozgałęzień, bez przecieków i bez akumulacji w rozważanej objętości kontrolnej, obowiązuje zasada ciągłości: ilość cieczy wpływającej w jednostce czasu musi być równa ilości wypływającej. W takim przypadku:

Q1 = Q2

To, że w jednym miejscu przewód ma przekrój A1 i prędkość V1, a w innym A2 i prędkość V2, oznacza jedynie, że prędkości dostosowują się do przekroju tak, aby zachować stały strumień: zwykle przy mniejszym przekroju prędkość rośnie.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • Stwierdzenia typu Q1 < Q2 albo Q1 > Q2 sugerują "znikanie" lub "pojawianie się" cieczy w przewodzie. Byłoby to możliwe dopiero przy dodatkowych dopływach/odpływach, przeciekach, zmianie objętości cieczy (ściśliwość) albo przy nieustalonym przepływie z akumulacją.
  • Zależność Q1 = Q2 A1/A2 miesza równanie ciągłości z zależnością na prędkość. Poprawna relacja wynikająca z Q=A·V ma postać A1·V1 = A2·V2, a nie dodatkowego mnożenia strumienia przez stosunek pól.

W praktyce przy montażu i obsłudze układów hydraulicznych ta zasada pomaga rozumieć, czemu w dławikach, przewężeniach i dyszach rośnie prędkość, a także jak zmiany średnicy wpływają na warunki pracy instalacji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Strumień objętości Q to objętość cieczy, która przepływa przez dany przekrój w jednostce czasu. Najczęściej liczy się go ze wzoru Q = A · V, gdzie A to pole przekroju, a V średnia prędkość. Typowe jednostki to m³/s lub l/min.
Równanie ciągłości wynika z zasady zachowania masy. Dla cieczy nieściśliwej i przepływu ustalonego w przewodzie bez rozgałęzień oznacza to, że strumień objętości jest stały: Q1 = Q2. Zmieniać się może prędkość, ale tak, aby iloczyn A·V pozostał taki sam.
Jeśli strumień objętości ma pozostać taki sam, a pole przekroju A maleje, to średnia prędkość V musi wzrosnąć, bo Q = A · V. To typowy efekt w przewężeniach, dyszach i dławikach. Nie oznacza to jednak, że rośnie ilość cieczy na wejściu względem wyjścia.
Nie zawsze. Równość Q1 = Q2 dotyczy odcinka przewodu bez dopływów i odpływów oraz bez przecieków, przy przepływie ustalonym. Jeśli jest rozgałęzienie, odpływ boczny, nieszczelność albo przepływ jest nieustalony (akumulacja w objętości), bilans strumieni może być inny.
Najczęściej przyjmuje się: ciecz (w przybliżeniu) nieściśliwa, brak przecieków, brak rozgałęzień w rozpatrywanym odcinku oraz przepływ ustalony. Wtedy można porównywać przekroje i prędkości poprzez A1·V1 = A2·V2 oraz wprost wnioskować, że Q1 = Q2.
Prędkość V mówi, jak szybko płynie ciecz (m/s), a strumień Q mówi, ile cieczy przepływa w czasie (np. m³/s lub l/min). Pomyłka jest częsta, bo obie wielkości rosną w przewężeniu na różnych podstawach. Zapamiętaj: Q to "ilość na czas", a V to "droga na czas".
Najczęstsze błędy to: utożsamienie większej prędkości z większym strumieniem, pominięcie faktu, że Q zależy od iloczynu pola i prędkości, oraz wybór "skomplikowanej" odpowiedzi zawierającej stosunek przekrojów bez sprawdzenia wymiarów. Pomaga kontrola jednostek i powrót do wzoru Q=A·V.
Przy doborze i obsłudze elementów układu: pomp, zaworów, dławików i przewodów. Strumień objętości jest kluczowy do oceny wydajności pompy, ustawień dławienia oraz diagnozowania spadku wydajności (np. przez zapchanie filtra lub zwężenie przewodu). Często spotkasz jednostkę l/min.
W typowych zadaniach szkolnych ciecz traktuje się jako nieściśliwą, więc Q1 = Q2. W rzeczywistych układach pod wysokim ciśnieniem ciecz ma pewną ściśliwość, co może wpływać na chwilowe zjawiska nieustalone (np. uderzenie hydrauliczne). Jednak w wielu obliczeniach eksploatacyjnych przyjmuje się przybliżenie nieściśliwości.
Najpierw sprawdź, czy nie ma rozgałęzień i przecieków oraz czy mowa o przepływie ustalonym. Potem zapisz w myślach Q=A·V i zasadę zachowania: "co wpływa, to wypływa". Jeśli pytanie dotyczy relacji między Q1 i Q2 w jednym przewodzie, zwykle poprawna jest równość.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Çengel, Y.A., Cimbala, J.M., "Fluid Mechanics: Fundamentals and Applications", rozdziały o równaniu ciągłości, McGraw-Hill (wydania akademickie).
  • White, F.M., "Fluid Mechanics", rozdział o conservation of mass / continuity equation, McGraw-Hill (wydania akademickie).

Materiały:

  • Podręcznik do mechaniki płynów: rozdział o równaniu ciągłości i przepływach w przewodach
  • Zadania rachunkowe z hydrauliki: obliczanie Q, V oraz A w przewodach i dyszach
  • Materiały dydaktyczne z podstaw hydrauliki siłowej (pompy, przewody, dławiki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego