KWALIFIKACJA EKA2 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 40.
W przypadku likwidacji lub przekształcenia instytucji dokumentację kategorii A, przechowywaną w archiwum zakładowym, należy przekazać do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dokumentacja kategorii A ma wartość trwałą (materiały archiwalne), więc przy likwidacji lub przekształceniu jednostki nie może pozostać w registraturze ani trafić do podmiotu komercyjnego. Powinna zostać przekazana do archiwum państwowego właściwego miejscowo, które przejmuje ją do zasobu archiwalnego.

Pełne wyjaśnienie:

Dokumentacja kategorii A to materiały archiwalne, czyli akta o trwałej wartości historycznej, prawnej lub dowodowej. Z tego powodu nie podlegają one "zwykłemu" przechowywaniu wyłącznie dla potrzeb bieżących jednostki, lecz powinny finalnie trafić do instytucji odpowiedzialnej za wieczyste zabezpieczenie i udostępnianie zasobu.

W sytuacji likwidacji lub przekształcenia instytucji archiwum zakładowe nie może dalej pełnić swojej roli, a dokumentacja kat. A nie powinna zostać rozproszona ani potraktowana jak dokumentacja o znaczeniu wyłącznie operacyjnym. Właściwym rozwiązaniem jest przekazanie jej do archiwum państwowego właściwego miejscowo, które przejmuje materiały archiwalne do zasobu i zapewnia im profesjonalne warunki przechowywania, ewidencję oraz dostęp zgodnie z zasadami archiwalnymi.

Odpowiedź "prywatnej firmy przechowalniczej" jest błędna, ponieważ komercyjne przechowywanie dotyczy zwykle dokumentacji niearchiwalnej (np. o czasowym okresie przechowywania) i nie zastępuje przejęcia materiałów archiwalnych do zasobu publicznego. Odpowiedź "kancelarii tajnej sukcesora" może brzmieć wiarygodnie, ale kancelaria tajna służy obsłudze dokumentów niejawnych w toku pracy, a nie jako docelowe miejsce dla materiałów archiwalnych kat. A po zakończeniu bytu prawnego jednostki. Z kolei "registratura jednostki organizacyjnej likwidatora" oznaczałaby pozostawienie akt w miejscu przeznaczonym do bieżącego obiegu i przechowywania akt spraw, co nie realizuje celu zabezpieczenia materiałów archiwalnych i prowadzi do ryzyka chaosu ewidencyjnego.

Na egzaminie warto zapamiętać prostą zasadę: kat. A = materiały archiwalne i w sytuacjach granicznych (likwidacja, reorganizacja) należy myśleć o przekazaniu ich do archiwum państwowego, a nie o "przeniesieniu do innej kancelarii".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kategoria A oznacza materiały archiwalne o trwałej wartości (historycznej, dowodowej lub prawnej). Takich akt nie brakowuje się po czasie, tylko zabezpiecza i przekazuje do dalszego przechowywania w systemie archiwalnym. W praktyce wymagają starannego uporządkowania i ewidencji.
Firma przechowalnicza może zapewniać magazynowanie, ale nie zastępuje przejęcia materiałów archiwalnych do zasobu publicznego. Kat. A wymaga docelowo nadzoru, ewidencji i ochrony w archiwum państwowym, a nie jedynie komercyjnego składowania na potrzeby klienta.
Przekazanie następuje m.in. w sytuacjach, gdy jednostka nie może dalej prowadzić archiwum zakładowego, np. przy likwidacji lub istotnym przekształceniu. Wtedy materiały archiwalne nie powinny pozostawać w registraturze, tylko powinny trafić do właściwego archiwum państwowego.
Właściwość miejscową ustala się co do zasady według siedziby jednostki, która wytworzyła dokumentację. W praktyce pomaga w tym wykaz archiwów państwowych i ich zasięg terytorialny oraz kontakt z najbliższym archiwum, które wskaże właściwą jednostkę do przejęcia akt.
Archiwum zakładowe to komórka lub miejsce w jednostce organizacyjnej, gdzie gromadzi się dokumentację zakończonych spraw i prowadzi się jej ewidencję oraz przechowywanie. Jego zadaniem jest m.in. zabezpieczenie akt i przygotowanie ich do brakowania (kat. B) lub przekazania (kat. A).
W praktyce dokumentacja może być czasowo przejęta organizacyjnie, ale nie oznacza to, że kancelaria lub registratura staje się docelowym miejscem dla materiałów archiwalnych. Kluczowe jest, aby kat. A została ostatecznie zabezpieczona i przekazana do archiwum państwowego zgodnie z zasadami archiwalnymi.
Najczęściej wykonuje się uporządkowanie akt (układ, opis), sprawdzenie kompletności, przygotowanie spisów zdawczo-odbiorczych oraz odpowiednie zapakowanie i oznakowanie jednostek archiwalnych. Celem jest, aby archiwum państwowe mogło przejąć dokumentację w sposób kontrolowany i ewidencyjny.
Częstym błędem jest myślenie, że "skoro instytucja znika, to akta idą do następnej kancelarii" albo do magazynu zewnętrznego. W pytaniach egzaminacyjnych warto najpierw rozpoznać kategorię archiwalną: kat. A sugeruje przekazanie do archiwum państwowego.
Registratura obsługuje bieżący obieg i przechowywanie akt spraw w toku lub niedawno zakończonych. Archiwum zakładowe przejmuje dokumentację po zakończeniu spraw, prowadzi jej ewidencję archiwalną i przygotowuje ją do dalszych czynności (brakowanie kat. B albo przekazanie kat. A).
Ucz się schematu decyzyjnego: rozpoznaj kategorię (A/B), określ zdarzenie (likwidacja, reorganizacja), a potem wskaż właściwy kierunek postępowania. Dobrą metodą są ćwiczenia na przykładach: dopasuj kategorię i miejsce docelowe (brakowanie vs przekazanie).
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Dokumentacja kategorii A ma wartość trwałą (materiały archiwalne), więc przy likwidacji lub przekształceniu jednostki nie może pozostać w registraturze ani trafić do podmiotu komercyjnego."

Źródła:

  • Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tytuł aktu; szczegółowa podstawa i numer Dz.U. niezweryfikowane w tej odpowiedzi)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z archiwistyki dotyczące kategorii archiwalnych oraz archiwów zakładowych
  • Instrukcje kancelaryjne i archiwalne stosowane w jednostkach organizacyjnych (materiały dydaktyczne szkoły/CKZ)
  • Serwisy informacyjne archiwów państwowych z poradnikami dot. przekazywania materiałów archiwalnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego