KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 24.
W tabeli zamieszczone są informacje dotyczące zanieczyszczenia rtęcią gleby w otoczeniu elektrowni. W którym kierunku są emitowane największe ilości zanieczyszczeń?
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi zanieczyszczenia rtęcią gleby w otoczeniu elektrowni, co jest związane z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "Wschodnim", ponieważ z tabeli (dotyczącej skażenia gleby rtęcią w otoczeniu elektrowni) wynika, że największa wartość/ładunek zanieczyszczeń przypada na kierunek wschodni. Pozostałe kierunki mają w zestawieniu mniejsze wartości, więc nie odpowiadają na pytanie o maksimum.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie sprawdza umiejętność interpretacji danych tabelarycznych w kontekście oceny stanu środowiska. Kluczowe jest sformułowanie "największe ilości zanieczyszczeń" — oznacza ono, że należy znaleźć w tabeli najwyższą wartość (maksimum) przypisaną do jednego z kierunków świata.

Odpowiedź "Wschodnim" jest właściwa, jeżeli w tabeli to właśnie kierunek wschodni ma najwyższy odczyt (np. stężenie, ładunek depozycji lub inny wskaźnik skażenia rtęcią). W praktyce takie zestawienia wykorzystuje się do wnioskowania, w którą stronę oddziałuje źródło emisji oraz gdzie planować pomiary kontrolne.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Północnym" bywa wybierane intuicyjnie (np. na podstawie skojarzeń z pogodą lub "dominującymi wiatrami"), ale w tym zadaniu liczą się wyłącznie wartości z tabeli. Jeśli północ nie ma maksimum, nie może być poprawna.
  • "Zachodnim" jest błędne, gdy w tabeli wartości dla zachodu są niższe od maksimum. Częstą pułapką jest odwrócenie interpretacji (np. mylenie kierunku przemieszczania zanieczyszczeń z kierunkiem, z którego napływa powietrze).
  • Jeżeli w arkuszu występuje powtórzona odpowiedź "Zachodnim", nie zmienia to merytoryki: nadal poprawny jest ten kierunek, który ma najwyższy odczyt w tabeli, a nie ten, który pojawia się częściej wśród opcji.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zidentyfikuj w tabeli kolumnę/wiersz z kierunkami, potem porównaj wszystkie liczby i dopiero na końcu dopasuj kierunek do odpowiedzi. Unikniesz w ten sposób błędu nieuwagi i decyzji "na wyczucie".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zanieczyszczenie gleby rtęcią oznacza podwyższoną zawartość Hg w gruncie, mogącą wpływać na organizmy glebowe, rośliny i ludzi (np. przez łańcuch pokarmowy). W praktyce ocenia się je pomiarami i porównaniem wyników z wartościami odniesienia oraz analizą źródeł emisji.
Należy znaleźć w tabeli część, gdzie podane są kierunki świata (np. N, E, S, W) oraz odpowiadające im wartości wskaźnika. Potem porównać wszystkie liczby i wskazać kierunek z najwyższą wartością (maksimum), bez zgadywania na podstawie intuicji.
Pytanie o "największe ilości" wymaga wskazania kierunku o najwyższym odczycie, bo to on pokazuje najsilniejsze oddziaływanie źródła w danym zestawieniu. Taka informacja jest użyteczna do planowania kontroli i działań naprawczych w najbardziej narażonym sektorze.
Najczęstsze błędy to: odczyt z niewłaściwej kolumny/wiersza, pominięcie jednostek, porównywanie liczb o różnej skali oraz wybór odpowiedzi "na logikę" (np. na podstawie wiatrów) zamiast na podstawie danych. Pomaga systematyczne sprawdzenie wszystkich wartości.
Niekoniecznie. Dominujące wiatry mogą wpływać na transport zanieczyszczeń, ale wynik w zadaniu zależy od danych z tabeli (np. pomiarów depozycji lub stężeń). Lokalna rzeźba terenu, zabudowa i zmienność warunków pogodowych mogą powodować inny rozkład niż "typowy".
W otoczeniu elektrowni istotnym źródłem rtęci mogą być procesy spalania paliw oraz emisje z instalacji technologicznych i pomocniczych. W ocenie środowiskowej rozpatruje się też emisje historyczne i depozycję z atmosfery, bo rtęć może akumulować się w glebie w czasie.
Punkty poboru wyznacza się tak, by objąć różne kierunki od źródła oraz miejsca potencjalnie najbardziej obciążone (np. kierunek z najwyższymi odczytami). Stosuje się siatkę lub sektory, uwzględnia dostępność terenu i porównywalność próbek, a wyniki zestawia w tabelach i mapach.
Depozycja to opadanie zanieczyszczeń z powietrza na powierzchnię ziemi (na sucho lub z opadami). Dla gleby oznacza to dopływ metali ciężkich i innych substancji, które mogą się kumulować w warstwie powierzchniowej. W tabelach bywa prezentowana jako ładunek lub wskaźnik osadu.
Gdy pochodzą z odległego okresu pomiarowego, a w międzyczasie zmieniły się warunki pracy instalacji, zastosowano nowe urządzenia ograniczające emisje lub zmieniło się zagospodarowanie terenu. Nieaktualność może też wynikać z innych metod pomiaru lub braku porównywalności danych w czasie.
Ćwicz szybkie wyszukiwanie maksimum/minimum, zwracaj uwagę na jednostki i opisy kolumn. Rób krótki schemat postępowania: (1) co mierzymy, (2) gdzie są kierunki, (3) które wartości porównuję, (4) jaki wniosek wybieram. To redukuje błędy nieuwagi pod presją czasu.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Poprawna jest odpowiedź "Wschodnim", ponieważ z tabeli (dotyczącej skażenia gleby rtęcią w otoczeniu elektrowni) wynika, że największa wartość/ładunek zanieczyszczeń przypada na kierunek wschodni."

Źródła:

  • Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) – Monitoring jakości gleby i ziemi: https://www.gios.gov.pl/pl/stan-srodowiska/monitoring-jakosci-gleby-i-ziemi (dostęp 2026-03-02)
  • European Environment Agency (EEA) – Mercury (Hg) emissions and environmental pressures (strona tematyczna): https://www.eea.europa.eu/themes/industry/industrial-pollution/mercury (dostęp 2026-03-02)
  • World Health Organization (WHO) – Mercury and health (fakty i zagrożenia): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mercury-and-health (dostęp 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z monitoringu środowiska (interpretacja danych, trendy, prezentacja wyników)
  • Materiały GIOŚ dotyczące monitoringu gleb i metali ciężkich
  • Opracowania o rtęci w środowisku (emisje, transport, depozycja, ryzyko)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego