W opisanej sytuacji poszkodowany doznał szkody (porażenia prądem) wskutek wady pralki uznanej za produkt niebezpieczny. Pytanie dotyczy skutku prawnego postanowienia umownego, które ma zwolnić producenta z odpowiedzialności za taką szkodę.
W prawie cywilnym istnieją granice swobody umów: strony nie mogą skutecznie "umówić się" na wyłączenie odpowiedzialności w zakresie, w którym przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący i chronią poszkodowanego. Dlatego zastrzeżenie zwalniające producenta z odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny jest traktowane jako nieważne. Oznacza to, że zapis uznaje się za nieistniejący w sensie prawnym i nie może być podstawą odmowy wypłaty odszkodowania.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- Stwierdzenie, że zastrzeżenie "jest skuteczne wobec stron umowy", ignoruje fakt, że nie każde postanowienie podpisane przez strony jest prawnie dopuszczalne. Jeżeli prawo zakazuje takiego wyłączenia odpowiedzialności, podpis nie "uzdrawia" klauzuli.
- Teza, że klauzula "powoduje nieważność zawartej umowy", miesza zakres sankcji. Nieważność dotyczy wadliwego postanowienia (zastrzeżenia), a nie automatycznie całej umowy sprzedaży. Umowa może pozostawać ważna, tylko konkretna klauzula nie wywołuje skutków.
- Stwierdzenie, że klauzula "jest skuteczna wobec każdego nabywcy produktu", jest nieprawidłowe także z tego powodu, że taka odpowiedzialność nie może być generalnie uchylana przez producenta jednym zapisem, a dodatkowo nie każdy nabywca musi być stroną tej konkretnej umowy.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawia się rozróżnienie między "nieważnością postanowienia" a "nieważnością całej umowy", zwykle należy ocenić, czy wada dotyczy tylko klauzuli. W wielu przypadkach prawo eliminuje tylko niedozwolone zastrzeżenie, pozostawiając resztę umowy w mocy.
