KWALIFIKACJA ELM4 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 13.
W układzie elektropneumatycznym przedstawionym na rysunku po wciśnięciu przycisku S0 tłoczysko siłownika 1A1 wysuwa się. Mimo zadziałania przekaźnika czasowego K2 i odliczenia czasu 10 sekund, tłoczysko siłownika nie wsuwa się. Powodem wadliwej pracy układu może być usterka polegająca na
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika automatyka,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skoro po naciśnięciu S0 siłownik 1A1 wykonuje wysuw, to tor związany z tym ruchem działa. Brak wsuwu mimo zadziałania K2 oznacza, że po czasie nie jest skutecznie sterowana cewka odpowiedzialna za powrót. Przerwa (nieciągłość) w połączeniu do cewki Y2 uniemożliwi jej zadziałanie.

Pełne wyjaśnienie:

W typowym układzie elektropneumatycznym z siłownikiem dwustronnego działania ruchy wysuwu i wsuwu realizuje się przez sterowanie dwiema cewkami elektrozaworu (np. zaworu 5/2). Jedna cewka przełącza rozdzielacz w pozycję powodującą wysuw, a druga w pozycję powodującą wsuw (powrót). Dlatego poprawna diagnoza musi rozróżniać, który tor sterowania odpowiada za dany kierunek ruchu.

W treści zadania podano, że po wciśnięciu S0 tłoczysko siłownika 1A1 się wysuwa. Oznacza to, że:

  • zasilanie układu (elektryczne i pneumatyczne) jest co najmniej częściowo poprawne,
  • tor sterowania ruchem wysuwu działa (sygnał dochodzi do elementu wykonawczego odpowiedzialnego za wysuw),
  • sam siłownik i część pneumatyczna umożliwiają ruch w jedną stronę.

Następnie wskazano, że przekaźnik czasowy K2 zadziałał i odliczył 10 s, ale siłownik nie wykonał wsuwu. To silna wskazówka, że logika czasowa została uruchomiona, lecz nie dochodzi do skutecznego przełączenia rozdzielacza na powrót. Jedną z najbardziej typowych przyczyn jest przerwa w obwodzie cewki, która ma zostać pobudzona po czasie.

Odpowiedź "nieciągłości połączenia -Y2:A2/L-" pasuje do takiej sytuacji: jeśli przewód/połączenie prowadzące do zacisku cewki Y2 jest przerwane, to nawet prawidłowy sygnał z K2 nie wywoła przepływu prądu przez cewkę, a zawór nie przełączy się na pozycję wsuwu.

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w tym scenariuszu:

  • "nieciągłości połączenia -Y1:A2/L-" dotyczy drugiej cewki. Skoro wysuw następuje po S0, to tor odpowiedzialny za wysuw (zwykle powiązany z Y1) już wykazał działanie, więc usterka w tym miejscu nie tłumaczy typowo braku wsuwu po czasie.
  • "niesprawności czujnika B1" oraz "niesprawności czujnika B2" mogą powodować błędy sekwencji, ale sama informacja o zadziałaniu K2 sugeruje, że warunek czasowy został spełniony. Uszkodzony czujnik trzeba by powiązać bezpośrednio z torem sterowania wsuwu na schemacie; w tym zadaniu bardziej prawdopodobna jest przerwa w obwodzie cewki powrotnej.

W praktyce diagnostycznej warto potwierdzić hipotezę pomiarami: sprawdzić napięcie na zaciskach cewki Y2 po upływie 10 s oraz ciągłość przewodu do punktu -Y2:A2/L-. Jeśli sygnał sterujący jest obecny, a cewka nie pobiera prądu, przerwa w połączeniu lub sama cewka są kluczowymi podejrzeniami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Nieciągłość połączenia to przerwa w obwodzie (np. urwany przewód, luźny zacisk, przepalona żyła). W praktyce oznacza, że nawet przy poprawnym sygnale sterującym prąd nie popłynie przez cewkę, więc elektrozawór nie przełączy się i siłownik nie wykona oczekiwanego ruchu.
Przekaźnik czasowy wprowadza opóźnienie: po spełnieniu warunku startu odlicza zadany czas i dopiero potem podaje (lub odcina) sygnał na element wykonawczy. Jeśli wsuw ma nastąpić po 10 s, to po czasie powinien zostać wysterowany tor powrotu, zwykle cewka druga elektrozaworu.
Wysuw i wsuw są często realizowane przez różne tory sterowania (np. dwie cewki elektrozaworu). Układ może poprawnie zasilać i sterować wysuwem, a jednocześnie mieć usterkę tylko w torze powrotu: przerwę przewodu, uszkodzony zacisk, brak napięcia na cewce odpowiedzialnej za wsuw lub problem z jej zasilaniem.
Najpewniej wynika to ze schematu: śledzi się tor sterowania od przycisku/czujników i styków przekaźników do oznaczeń cewek (np. Y1 i Y2). W praktyce można też wykonać test: krótkotrwale wysterować każdą cewkę osobno i obserwować kierunek ruchu siłownika, zachowując zasady BHP.
Najpierw sprawdza się, czy po upływie nastawy pojawia się napięcie na zaciskach cewki odpowiedzialnej za powrót. Potem weryfikuje się ciągłość przewodów i zacisków (test ciągłości/rezystancji), stan złącz oraz samą cewkę. Pozwala to odróżnić błąd sterowania od przerwy w obwodzie wykonawczym.
Nie zawsze. Czujnik może być użyty w sekwencji jako warunek uruchomienia timera lub zezwolenia na następny krok, ale w niektórych układach wsuw wynika głównie z toru czasowego lub z logiki podtrzymania. Dlatego trzeba sprawdzić na schemacie, czy dany czujnik rzeczywiście znajduje się w torze sterowania powrotem.
Typowy objaw to brak reakcji elektrozaworu mimo poprawnego sygnału sterującego (np. słychać zadziałanie przekaźnika, świeci kontrolka, a zawór nie przełącza się). Często nie słychać charakterystycznego "kliknięcia" cewki, a pomiar wykazuje brak napięcia na zaciskach lub brak ciągłości przewodu do cewki.
Najczęściej myli się oznaczenia Y1/Y2 i zakłada, że zadziałanie przekaźnika (np. czasowego) automatycznie oznacza zadziałanie elementu wykonawczego. Inny błąd to analizowanie tylko części elektrycznej bez powiązania jej z funkcją zaworu pneumatycznego. Pomaga śledzenie toru "od zasilania do cewki".
Takie oznaczenia wskazują konkretny element (np. cewkę Y2) i punkt przyłączenia (zacisk A2) oraz potencjalnie miejsce w instalacji/torze (np. listwa, linia). Dzięki temu łatwiej zaplanować pomiar, znaleźć złącze w szafie sterowniczej i zlokalizować przerwę lub luźny styk bez "zgadywania", gdzie szukać usterki.
Ćwicz rozpoznawanie, co steruje wysuwem, a co wsuwem: przekaźniki, czujniki, podtrzymania i timery. Rób zadania, w których trzeba wskazać usterkę (przerwa przewodu, brak zasilania, uszkodzony czujnik) i zawsze rysuj sobie prostą sekwencję kroków: start → wysuw → warunek → czas → wsuw.
info

Statystycznie 66% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Skoro po naciśnięciu S0 siłownik 1A1 wykonuje wysuw, to tor związany z tym ruchem działa."

Materiały:

  • Podręcznik/rozdziały o elektropneumatyce i sterowaniu siłownikami (sekcje: zawory 5/2, cewki, krańcówki, sekwencje)
  • Materiały dydaktyczne producentów aparatury sterowniczej: przekaźniki czasowe i schematy połączeń cewek
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych ELM.1 z czytania schematów elektropneumatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego