KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 35.
W układzie sterowania realizowanym za pomocą sterownika PLC sygnał z wyjścia Q0.1 sterownika podawany jest na cewkę stycznika. Za pomocą której linii programu zapisanego w języku LD realizowane jest załączanie stycznika na 10 sekund po podaniu 1 logicznej na 10.0?
Ilustracja przedstawia fragment programu w języku LD (Ladder Diagram) używanego w sterownikach PLC, co jest istotne w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Załączanie stycznika na 10 s po pojawieniu się "1" na wejściu wymaga timera impulsowego TP.
W programie LD właściwy szczebel musi mieć styk %I0.0 na wejściu IN bloku TP oraz wyjście Q sterujące %Q0.1, przy nastawie czasu 10 s (TB=1 s i P=10).

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba wskazać ten szczebel (linię) programu w LD, który spełnia jednocześnie trzy warunki:

  • wyzwalanie następuje po podaniu stanu logicznego 1 na wejście 10.0 (na ilustracji odpowiada mu %I0.0),
  • czas załączenia ma wynosić dokładnie 10 s,
  • sterowanym elementem wykonawczym jest cewka stycznika podłączona do wyjścia Q0.1 (na ilustracji %Q0.1).

Funkcję "załącz na stały czas po zboczu" realizuje timer TP (Pulse Timer). Po pojawieniu się sygnału na wejściu IN (zwykle istotne jest zbocze narastające) timer ustawia swoje wyjście Q na 1 i utrzymuje je przez czas zadany parametrem P w jednostkach TB. W tym czasie można sterować cewką wyjściową, np. %Q0.1, co daje załączenie stycznika na określony czas.

Na ilustracji właściwy szczebel to ten, w którym widać:

  • styk normalnie otwarty %I0.0 podłączony do wejścia IN bloku czasowego,
  • w bloku czasowym ustawiony typ TP,
  • parametry czasu: TB = 1 sec oraz P = 10, co daje 10 × 1 s = 10 s,
  • wyjście Q z timera prowadzące do cewki %Q0.1.

Pozostałe linie programu nie spełniają wymagań. Linia z licznikiem (np. %C0) dotyczy zliczania, a nie generowania impulsu czasowego 10 s. Linia z samym przypisaniem parametru (np. ustawienie P) nie steruje bezpośrednio stycznikiem i nie zawiera kompletnej logiki czasowej. Linia z PWM służy do modulacji wypełnienia sygnału, a nie do pojedynczego impulsu 10 s na wyjściu stycznika.

W praktyce taka logika jest typowa: przycisk START na wejściu %I0.0 wyzwala timer TP 10 s, a jego wyjście Q włącza stycznik %Q0.1 tylko na określony czas, niezależnie od tego, czy sygnał wejściowy pozostanie aktywny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
LD (Ladder Diagram) to język drabinkowy używany do programowania PLC, w którym logika jest zapisywana w postaci szczebli złożonych ze styków i cewek. Przypomina schemat przekaźnikowy: po lewej są warunki (styki), a po prawej element wykonawczy lub blok funkcyjny.
Timer TP (Pulse) po wyzwoleniu na wejściu IN generuje impuls na wyjściu Q o stałej długości. Q przechodzi w stan 1 na czas wynikający z nastawy, a po upływie tego czasu wraca do 0, niezależnie od dalszego stanu wejścia IN (typowo kluczowe jest zbocze narastające).
TON realizuje opóźnienie włączenia: wyjście Q pojawia się dopiero po tym, jak IN pozostaje w stanie 1 przez cały nastawiony czas. TP natomiast daje pojedynczy impuls o zadanej długości. Jeśli celem jest "włącz na 10 s po podaniu 1", TP jest właściwym wyborem.
TB to podstawa czasu (jednostka, np. 1 s), a P to wartość zadana w tych jednostkach. Całkowity czas działania timera wynosi P × TB. Przykład: TB = 1 s i P = 10 oznacza 10 sekund. To częsta pułapka na egzaminie, gdy myli się P z czasem bez TB.
W szczeblu LD wyjście jest zwykle po prawej stronie jako cewka %Q… albo jako sygnał sterujący cewkę z wyjścia bloku (np. Q timera). Jeśli widzisz, że przewód kończy się na cewce %Q0.1 lub że wyjście Q bloku jest podłączone do %Q0.1, ten szczebel steruje tym wyjściem.
Zależy od konwencji i środowiska PLC. W wielu materiałach szkolnych zapis typu "I0.0" lub "%I0.0" oznacza wejście binarne, a "10.0" bywa skrótem/formatem zapisu tego samego adresu. Na egzaminie trzeba odczytać, co jest na ilustracji i dopasować do treści pytania.
TP stosuje się do krótkich, zdefiniowanych impulsów sterujących: załączenie stycznika na czas rozruchu, podanie sygnału na elektrozawór przez kilka sekund, impuls kasowania/ustawiania w sekwencji, czasowe uruchomienie podajnika lub docisku. To "generator impulsu" w logice PLC.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie TP z TON/TOF, nieuwzględnianie TB przy wyznaczaniu czasu, wybieranie szczebla tylko dlatego, że zawiera %Q0.1 (bez sprawdzenia, skąd bierze sygnał), oraz mylenie adresów %I (wejścia) z %Q (wyjścia). Pomaga analiza IN→Q i nastaw czasu.
Problemy pojawiają się, gdy sygnał na IN nie tworzy wyzwolenia (np. brak zbocza narastającego, stałe 1 od startu sterownika) albo gdy program wielokrotnie resetuje/ponownie wyzwala timer. W praktyce warto zapewnić jednoznaczny sygnał startowy (np. impuls z przycisku lub detekcję zbocza).
Ćwicz rozpoznawanie elementów w szczeblach: styki NO/NC, cewki %Q, oraz bloki TON/TOF/TP/CTU/PWM. Zawsze śledź tor sygnału od wejścia (%I) do wyjścia (%Q) i sprawdzaj parametry bloku. Dobrą metodą jest rysowanie przebiegu IN i Q dla timera.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 50% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • IEC Webstore – IEC 61131-3 (Programmable controllers – Part 3: Programming languages): https://webstore.iec.ch/ (wyszukiwanie: "IEC 61131-3") – dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia – IEC 61131-3: https://en.wikipedia.org/wiki/IEC_61131-3 – dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia – Ladder logic: https://en.wikipedia.org/wiki/Ladder_logic – dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Dokumentacja i przykłady programowania LD dla używanego w szkole sterownika PLC (instrukcja producenta, rozdział o timerach)
  • Materiały dydaktyczne do IEC 61131-3: bloki TON/TOF/TP i ich przebiegi czasowe
  • Ćwiczenia laboratoryjne: porównanie działania TP vs TON na rzeczywistych wejściach/wyjściach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego