KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 22.
W wodzie pitnej oznaczanie zawartości jonów Fe3+ można przeprowadzić
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fe3+ reaguje z jonami SCN-, tworząc barwny kompleks.
Barwne roztwory najlepiej oznacza się spektrofotometrycznie, mierząc absorbancję przy dobranej długości fali. Polarymetria wymaga optycznej czynności, a refraktometria i chromatografia nie wynikają tu z właściwości Fe3+.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczanie jonów Fe3+ w wodzie można wykonać spektrofotometrycznie, gdyż Fe3+ tworzy z jonami SCN- barwny kompleks. W spektrofotometrii UV-Vis sygnałem analitycznym jest absorbancja roztworu mierzona przy wybranej długości fali, a jej wartość rośnie wraz ze wzrostem stężenia formy absorbującej (tu: kompleksu).

Dlaczego to działa w praktyce?

  • Dodanie odczynnika (SCN-) powoduje powstanie intensywnego zabarwienia, czyli powstaje mierzalny sygnał optyczny.
  • W warunkach analizy przygotowuje się zwykle roztwory wzorcowe i wykonuje pomiar absorbancji próbek oraz wzorców, aby porównać wyniki.
  • Kluczowe jest utrzymanie stałych warunków reakcji (np. skład odczynnika, czas), ponieważ wpływają one na stopień tworzenia kompleksu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Polarymetria służy do pomiaru skręcalności optycznej i wymaga substancji optycznie czynnych (np. wielu związków organicznych). Same "związki żelaza" nie są z tego powodu z definicji dobrym obiektem oznaczeń polarymetrycznych.
  • Chromatografia jest metodą rozdzielania składników mieszaniny; fakt, że próbka jest żółta, nie stanowi uzasadnienia doboru chromatografii do ilościowego oznaczania Fe3+. W tym zadaniu kluczowy jest barwny kompleks dający sygnał w UV-Vis.
  • Refraktometria opiera się na pomiarze współczynnika załamania, który zależy od całkowitego składu roztworu. W wodzie pitnej wpływ na współczynnik załamania mają liczne rozpuszczone substancje, więc przypisanie prostej zależności liniowej wyłącznie od Fe3+ jest nieuzasadnione jako podstawa metody.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się informacja o barwnym produkcie reakcji (kompleksie), najczęściej właściwą odpowiedzią jest kolorymetria/spektrofotometria, a nie metody takie jak polarymetria czy refraktometria.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fe3+ reaguje z SCN-, tworząc barwny kompleks, który pochłania światło w zakresie UV-Vis. Spektrofotometr mierzy absorbancję roztworu przy dobranej długości fali, a wynik porównuje się ze wzorcami (krzywa wzorcowa), aby wyznaczyć stężenie żelaza(III).
Powstający kompleks ma intensywną barwę, czyli silnie absorbuje światło w określonym zakresie długości fal. To zapewnia czuły sygnał analityczny. Dla roztworów bezbarwnych trudno byłoby uzyskać tak jednoznaczny sygnał bez dodatkowej reakcji chemicznej.
Kompleks to związek/układ, w którym jon metalu (np. Fe3+) wiąże ligandy (np. SCN-). Zmienia to właściwości roztworu, często barwę i widmo absorpcji. W analizie wykorzystuje się to do "zamiany" analitu na formę łatwą do wykrycia instrumentalnie.
Zwykle nie. Polarymetria wymaga optycznej czynności (skręcalności), typowej dla wielu związków organicznych o chiralności. Same jony metali w roztworze nie są standardowo oznaczane polarymetrycznie, bo nie dostarczają właściwego typu sygnału pomiarowego.
Chromatografia służy do rozdzielania składników mieszaniny i jest wybierana wtedy, gdy trzeba rozdzielić analit od interferentów. Barwa próbki może pochodzić od wielu związków i nie mówi, że rozdział chromatograficzny jest konieczny. W tym zadaniu decyduje reakcja kompleksowania i pomiar absorbancji.
Interferencje mogą wynikać z obecności innych jonów, które też tworzą kompleksy z odczynnikiem lub zmieniają warunki reakcji (np. pH, siła jonowa). Problemem bywa też mętność próbki, bo rozpraszanie światła zaburza absorbancję. Dlatego ważne jest przygotowanie próbki i stosowanie próby ślepej.
Próba ślepa to roztwór przygotowany tak jak próbka, ale bez analitu (tu: bez Fe3+). Zawiera odczynniki i matrycę, aby skorygować tło (pochłanianie odczynników, kuwet, rozpuszczalnika). Jej pomiar pozwala odjąć sygnał niezwiązany z oznaczanym jonem.
W praktyce wybiera się długość fali bliską maksimum absorbancji kompleksu (maksimum widma), bo zwiększa to czułość i zmniejsza wpływ drobnych błędów doboru fali. Jeśli maksimum nie jest znane, wykonuje się skan widma i na tej podstawie wybiera najlepszą długość fali.
Zwykle nie. Współczynnik załamania zależy od całkowitego składu roztworu (wszystkich rozpuszczonych substancji), więc w wodzie pitnej wiele jonów i związków wpływa na wynik. To czyni refraktometrię mało selektywną dla pojedynczego jonu, jak Fe3+.
Częsty błąd to wybór metody "na skojarzenie" (np. chromatografia, bo "to nowoczesne") zamiast dopasowania sygnału do właściwości analitu. Inny błąd to ignorowanie selektywności: metoda może mierzyć sygnał pochodzący od wielu składników. Warto pytać: jaki sygnał generuje analit i czy da się go odróżnić od tła?
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Fe3+ reaguje z jonami SCN-, tworząc barwny kompleks.Barwne roztwory najlepiej oznacza się spektrofotometrycznie, mierząc absorbancję przy dobranej długości fali."

Materiały:

  • Podręcznik do chemii analitycznej: dział o metodach spektrofotometrycznych i reakcjach kompleksowania
  • Instrukcje laboratoryjne (skrypty) do ćwiczeń z UV-Vis: wyznaczanie krzywej wzorcowej
  • Materiały producentów spektrofotometrów UV-Vis: podstawy pomiaru absorbancji i błędy pomiarowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego