Kompensata niedoboru z nadwyżką to sposób rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych, w którym zamiast wykazywać osobno pełny niedobór i pełną nadwyżkę, "pokrywa się" je wzajemnie w części, w jakiej jest to dopuszczalne decyzją kierownika jednostki (po analizie). W praktyce oznacza to, że ustala się kwotę, którą nadwyżka może zmniejszyć niedobór.
Najważniejsza zasada obliczeniowa jest prosta: kompensata nie może przekroczyć wartości mniejszej z kompensowanych wielkości. Innymi słowy, nawet jeśli niedobór jest większy, to i tak można skompensować tylko tyle, ile wynosi nadwyżka (i odwrotnie). Dlatego w zadaniach egzaminacyjnych szuka się części wspólnej (maksymalnej możliwej do zbilansowania), a nie sumy wszystkich różnic.
W tym pytaniu (na podstawie danych przedstawionych w materiale do zadania) po zestawieniu niedoboru i nadwyżki oraz zastosowaniu ograniczenia "do wysokości mniejszej wartości" otrzymuje się kwotę kompensaty 550,00 zł. To właśnie ta wartość zmniejsza rozliczany niedobór (lub odpowiednio rozliczaną nadwyżkę) w dokumentacji księgowej.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?
- 600,00 zł – typowy skutek mechanicznego przyjęcia jednej z kwot źródłowych bez sprawdzenia, czy jest to część rzeczywiście podlegająca kompensacie.
- 605,00 zł – częsty błąd rachunkowy (np. dodanie/odjęcie składnika, który nie powinien wejść do kompensaty) albo nieuwzględnienie zasady ograniczenia do mniejszej wartości.
- 660,00 zł – zwykle wynika z pomylenia kompensaty z sumą różnic lub z przyjęcia, że można "pokryć" niedobór kwotą większą niż nadwyżka.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zapisz sobie mini-schemat: 1) odczytaj wartość niedoboru i nadwyżki, 2) sprawdź, że polecenie mówi o kompensacie, 3) przyjmij kwotę nie większą niż mniejsza z tych wartości. To ogranicza ryzyko wyboru odpowiedzi będącej tylko pozornie "najbardziej pasującą" liczbą.
