KWALIFIKACJA GIW6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 29.
W wyniku silnego parowania wody morskiej powstają złoża
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silne parowanie wody morskiej powoduje wzrost zasolenia i chemiczne wytrącanie minerałów ewaporatowych.
Do typowych produktów takiego procesu należą m.in. siarczany, w tym gips. Siarka, węgiel i cynk mają zwykle inną genezę złóż niż ewaporacja wód morskich.

Pełne wyjaśnienie:

Silne parowanie wody morskiej prowadzi do stopniowego zagęszczania roztworu (solanki). W miarę wzrostu stężenia jonów w wodzie następuje chemiczna sedymentacja, czyli wytrącanie minerałów z roztworu. Produkty takich warunków sedymentacyjnych nazywa się ewaporatami.

Odpowiedź "gipsu" jest poprawna, ponieważ gips (siarczan wapnia) jest klasycznym minerałem powstającym w środowiskach o intensywnym parowaniu: w płytkich basenach morskich, lagunach, sabchach czy w odciętych zbiornikach, gdzie dopływ wody nie równoważy ubytku przez parowanie. Obecność gipsu w profilu osadowym jest zatem ważną przesłanką do rekonstrukcji warunków paleośrodowiska o wysokim zasoleniu.

Odpowiedź "siarki" jest niepoprawna, bo złoża siarki rodzimej najczęściej wiąże się z innymi procesami (np. przemianami związków siarki w obecności bakterii i odpowiednich warunków geochemicznych) i nie jest to typowy, bezpośredni produkt odparowania wody morskiej.

Odpowiedź "węgla" również nie pasuje, ponieważ węgiel powstaje głównie z nagromadzenia i przeobrażenia materii organicznej roślinnej w warunkach bagiennych i beztlenowych, a nie w wyniku chemicznego wytrącania podczas parowania wód morskich.

Odpowiedź "cynku" jest błędna, ponieważ cynk występuje w złożach rudnych związanych m.in. z procesami hydrotermalnymi lub osadowo-diagenetycznymi, ale nie jest minerałem "wytrącanym" z odparowującej wody morskiej jako typowy ewaporat.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się słowa "silne parowanie", "woda morska" i "złoża", warto automatycznie skojarzyć temat z ewaporatami (np. gips, anhydryt, sól kamienna), a nie z surowcami organicznymi czy rudami metali.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ewaporaty to skały/osady chemiczne powstające przez wytrącanie minerałów z zagęszczającej się solanki podczas intensywnego parowania. Typowe środowiska to płytkie, okresowo odcinane baseny morskie, laguny i sabchy. Proces jest etapowy: rośnie zasolenie, a minerały kolejno krystalizują.
Gdy woda odparowuje, ubywa rozpuszczalnika, a stężenie jonów rośnie. Po przekroczeniu rozpuszczalności danej substancji roztwór staje się przesycony i minerał zaczyna krystalizować. To mechanizm sedymentacji chemicznej, kluczowy dla powstawania złóż ewaporatowych.
Typowymi produktami są minerały ewaporatowe, m.in. siarczany (np. gips) i chlorki (np. sól). W pytaniach egzaminacyjnych sygnałami są: "silne parowanie", "basen morski", "wysokie zasolenie" i "osady chemiczne".
Węgiel wiąże się z nagromadzeniem materii organicznej w środowiskach bagiennych i beztlenowych, a ewaporaty z chemicznym wytrącaniem minerałów z solanki. Jeśli w treści jest parowanie wody morskiej, to trop prowadzi do gipsu/sól, nie do węgla.
Siarka może występować w różnych kontekstach geochemicznych, także powiązanych ze związkami siarki, ale nie jest typowym bezpośrednim produktem parowania wody morskiej. W zadaniach o ewaporacji zwykle oczekuje się odpowiedzi wskazującej klasyczne ewaporaty, takie jak gips.
Złoża gipsu najczęściej łączy się z płytkimi basenami o ograniczonej wymianie wody, gdzie parowanie przewyższa dopływ. Mogą to być laguny, zatoki odcinane barierami, równiny pływowe. W profilu osadowym często towarzyszą mu inne ewaporaty.
Gips/anhydryt pojawia się, gdy warunki wskazują na wysokie zasolenie i chemiczną sedymentację. W praktyce rozpoznaje się to po facjach ewaporatowych, strukturach krystalicznych i współwystępowaniu z osadami typowymi dla płytkich, okresowo wysychających zbiorników.
Najczęstsze pomyłki to: wybór surowca "popularnego" (np. węgiel) bez analizy procesu, mylenie złóż chemicznych z rudnymi (np. cynk) oraz ignorowanie słów kluczowych typu "parowanie" i "woda morska". Pomaga skojarzenie: parowanie → ewaporaty → gips/sól.
Nie w sensie typowych złóż ewaporatowych. Cynk występuje głównie w złożach rudnych, których geneza jest zwykle hydrotermalna lub osadowo-diagenetyczna, ale nie polega na prostym wytrącaniu minerałów z odparowującej wody morskiej jak w przypadku gipsu.
Najpierw zidentyfikuj proces: parowanie + woda morska = rosnące zasolenie i ewaporaty. Potem wybierz minerał typowy dla ewaporatów (np. gips), a odrzuć surowce organiczne (węgiel) i rudy metali (cynk), które mają inną genezę.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Silne parowanie wody morskiej powoduje wzrost zasolenia i chemiczne wytrącanie minerałów ewaporatowych.Do typowych produktów takiego procesu należą m.in. siarczany, w tym gips."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "gips" (informacje o występowaniu i genezie osadowej/ewaporatowej), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/gips;3907260.html - dostęp 2026-03-02
  • Britannica – "Evaporite" (definicja i ogólny opis powstawania złóż ewaporatowych), https://www.britannica.com/science/evaporite - dostęp 2026-03-02
  • USGS – informacje edukacyjne nt. skał i minerałów osadowych/chemicznych (kontekst sedymentacji i wytrącania minerałów z roztworu), https://www.usgs.gov/ (sekcje edukacyjne dot. sedymentacji/rocks and minerals) - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki szkolne z geologii dynamicznej i historycznej (dział: osady chemiczne i ewaporaty)
  • Materiały dydaktyczne o surowcach mineralnych (geneza złóż gipsu i soli)
  • Atlas minerałów i skał z opisem gipsu oraz środowisk jego powstawania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego