KWALIFIKACJA CHM3 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 15.
W wypadku oblania skóry kwasem mrówkowym należy
Ilustracja przedstawia wyciąg z karty charakterystyki substancji chemicznej, w tym przypadku kwasu mrówkowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy oblaniu skóry kwasem mrówkowym podstawą pierwszej pomocy jest natychmiastowe, długie płukanie dużą ilością wody i usunięcie skażonej odzieży.
Nie zaleca się polewania neutralizatorem (ryzyko reakcji i pogłębienia oparzenia). Mydło może być użyte dopiero po wstępnym płukaniu, a picie wody dotyczy innej drogi narażenia.

Pełne wyjaśnienie:

W kontakcie skóry z kwasem mrówkowym (odczynnik o właściwościach żrących/drażniących) najważniejszym i najszybszym działaniem jest natychmiastowe płukanie skóry dużą ilością wody. Celem jest jak najszybsze rozcieńczenie i mechaniczne usunięcie substancji z powierzchni skóry oraz ograniczenie czasu kontaktu, który decyduje o rozległości uszkodzenia.

Dlaczego odpowiedź "przemyć skórę dużą ilością wody." jest właściwa?

  • Woda jest środkiem pierwszego wyboru przy większości skażeń skóry substancjami chemicznymi: jest dostępna natychmiast, nie wchodzi w niekontrolowaną reakcję z kwasem i pozwala na ciągłe wypłukiwanie.
  • W praktyce laboratoryjnej oznacza to użycie zlewu, natrysku bezpieczeństwa lub prysznica awaryjnego oraz równoczesne zdjęcie skażonej odzieży/rękawic (jeśli to bezpieczne).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "zastosować na skórę mydło w płynie." – mydło nie powinno zastępować pierwszego, obfitego płukania. Wcieranie detergentu w skórę przed wypłukaniem kwasu może wydłużać kontakt i nasilać podrażnienie. Jeśli już, delikatne mycie może być rozważane po wstępnym, długim płukaniu i zgodnie z procedurą.
  • "polać skórę środkiem zobojętniającym." – neutralizacja na skórze może być niebezpieczna: reakcje kwas–zasada bywają egzotermiczne (wydzielają ciepło), mogą powodować dodatkowe uszkodzenia i rozprysk. W pierwszej pomocy standardem jest płukanie, a nie chemiczne "odczynianie" na skórze.
  • "podać do picia dużą ilość schłodzonej wody." – to działanie dotyczy narażenia drogą pokarmową (połknięcia), a pytanie mówi o oblaniu skóry. Pomieszanie dróg narażenia prowadzi do błędnej reakcji w sytuacji wypadkowej.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "skóra + kwas", najpierw myśl o czasie kontaktu i płukaniu wodą. Neutralizatory i "domowe" metody to częsta pułapka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw trzeba natychmiast rozpocząć płukanie miejsca kontaktu dużą ilością wody (ciągłym strumieniem) i usunąć skażoną odzież/rękawice. Kluczowy jest czas: im szybciej rozcieńczysz i wypłuczesz kwas, tym mniejsze ryzyko oparzenia chemicznego.
Neutralizacja kwasu na skórze może wywołać reakcję z wydzieleniem ciepła i spowodować dodatkowe uszkodzenia lub rozprysk. Płukanie wodą jest bezpieczniejsze, szybkie i skutecznie usuwa substancję z powierzchni skóry. Neutralizatory stosuje się wyłącznie w procedurach przewidzianych przez zakład.
Nie jako pierwsze działanie. Priorytetem jest długie płukanie wodą. Mydło może mieć sens dopiero po wstępnym wypłukaniu substancji, aby domyć pozostałości, ale nie powinno zastępować płukania i nie wolno intensywnie wcierać go w podrażnioną skórę.
Woda do picia dotyczy zwykle połknięcia substancji (narażenie drogą pokarmową), a nie oblania skóry. Gdy problemem jest skóra, właściwym postępowaniem jest płukanie zewnętrzne. W razie połknięcia zawsze należy kierować się zaleceniami z SDS i procedurą oraz wezwać pomoc medyczną.
W praktyce BHP zaleca się długie, ciągłe płukanie (często wskazuje się co najmniej kilkanaście minut), ale dokładny czas zależy od procedur i zaleceń w karcie charakterystyki (SDS). Najważniejsze jest rozpoczęcie płukania natychmiast i nieprzerywanie go zbyt szybko.
Karta charakterystyki (SDS) zawiera konkretne instrukcje pierwszej pomocy: co zrobić przy kontakcie ze skórą, oczami, przy wdychaniu i połknięciu. W laboratorium technika analityka SDS jest podstawowym źródłem procedur awaryjnych i pomaga dobrać właściwe działania bez "zgadywania".
Zwykle nie zaleca się stosowania neutralizatorów bezpośrednio na skórę w ramach pierwszej pomocy, bo reakcja może pogorszyć uraz. Standardem jest płukanie wodą i ewentualna konsultacja medyczna. Wyjątki mogą wynikać wyłącznie z wewnętrznych procedur i oceny ryzyka w zakładzie.
Typowe błędy to: opóźnienie płukania ("najpierw coś poszukam"), próba neutralizacji na skórze, zbyt krótkie płukanie, wcieranie detergentów lub maści przed wypłukaniem oraz brak zdjęcia skażonej odzieży. Na egzaminie warto zapamiętać: najpierw woda i czas.
W dobrze zorganizowanym laboratorium dostępne powinny być: zlew z bieżącą wodą, stanowisko do płukania oczu, a w miejscach zwiększonego ryzyka także prysznic bezpieczeństwa. Lokalizację i zasady użycia określa instrukcja BHP pracowni. Ważne: sprzęt musi być łatwo dostępny, bez przeszkód.
Kwas mrówkowy jest odczynnikiem, który może działać drażniąco i żrąco (zależnie od stężenia), więc wymaga zachowania podwyższonej ostrożności: rękawic, ochrony oczu i pracy zgodnie z SDS. Ocena "szczególnie niebezpieczny" zależy od klasyfikacji i stężenia w danym preparacie.
info

Statystycznie 73% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Mydło może być użyte dopiero po wstępnym płukaniu, a picie wody dotyczy innej drogi narażenia."

Źródła:

  • PubChem (NIH): Formic acid (CID 284) – sekcje Safety and Hazards / First Aid, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Formic-acid (dostęp: 2026-03-01)
  • ECHA: Substance Infocard – Formic acid – informacje o zagrożeniach i bezpiecznym stosowaniu, https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/100.000.492 (dostęp: 2026-03-01)
  • GESTIS Substance Database: Formic acid – First aid measures (skin contact), https://gestis-database.dguv.de/ (wyszukiwanie: "formic acid") (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Karty charakterystyki (SDS) dla kwasu mrówkowego – sekcja "Pierwsza pomoc"
  • Instrukcje BHP obowiązujące w pracowni/laboratorium szkolnym (procedury awaryjne, prysznic/umywalka do płukania oczu i skóry)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw pierwszej pomocy i postępowania w narażeniu chemicznym

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego