KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 19.
Wartość prądu bazy IB tranzystora zmienia się w zakresie od 0,1 mA do 1 mA . W jakim zakresie zmieni się wartość napięcia U na rezystorze R, jeżeli R = 100 Ohm, a beta=100?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny tranzystora z rezystorem w układzie.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zakładamy zależność tranzystora bipolarnego: prąd kolektora IC ≈ β·IB. Dla IB od 0,1 mA do 1 mA i β=100 otrzymujemy IC od 10 mA do 100 mA. Spadek napięcia na rezystorze R wyznacza prawo Ohma U=I·R, więc przy R=100 Ω: Umin=0,01 A·100 Ω=1 V, a Umax=0,1 A·100 Ω=10 V.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu podano zakres zmian prądu bazy tranzystora: IB = 0,1 mA … 1 mA, rezystor R = 100 Ω oraz współczynnik wzmocnienia prądowego β = 100 (często spotykany też jako hFE). W typowym, uproszczonym modelu tranzystora bipolarnego w stanie aktywnym przyjmuje się zależność:

IC ≈ β · IB

Najpierw liczymy prąd, który będzie odpowiadał za spadek napięcia na rezystorze. Jeżeli przez rezystor płynie prąd równy prądowi kolektora, to:

  • Dla wartości minimalnej: IB(min)=0,1 mA = 0,0001 A, więc IC(min)=100·0,0001 A = 0,01 A = 10 mA.
  • Dla wartości maksymalnej: IB(max)=1 mA = 0,001 A, więc IC(max)=100·0,001 A = 0,1 A = 100 mA.

Następnie stosujemy prawo Ohma dla rezystora:

U = I · R

  • Dla minimum: Umin = 0,01 A · 100 Ω = 1 V.
  • Dla maksimum: Umax = 0,1 A · 100 Ω = 10 V.

Dlatego poprawny zakres napięcia na rezystorze to 1 V … 10 V, czyli odpowiedź "Umin = 1,0 V, Umax = 10,0 V".

Pozostałe propozycje są błędne typowo z trzech powodów: albo uwzględniają zbyt mały prąd (jakby pominięto mnożenie przez β), albo zawyżają maksimum, jakby przyjęto inny prąd niż wynikający z IB i β, albo podają zakres przesunięty (niezgodny z rachunkiem skrajnych wartości). W zadaniach tego typu kluczowe są: poprawne przeliczenie mA→A oraz policzenie osobno wartości minimalnej i maksymalnej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Beta (β), często oznaczane jako hFE, to przybliżone wzmocnienie prądowe tranzystora: mówi, ile razy prąd kolektora jest większy od prądu bazy w stanie aktywnym. W uproszczeniu przyjmuje się zależność IC ≈ β·IB, co pozwala szybko szacować prądy w układzie.
Stosuje się zależność modelową tranzystora bipolarnego: IC ≈ β·IB. Najpierw przelicz IB do amperów (np. 0,1 mA = 0,0001 A), potem mnożysz przez β. Wynik IC wykorzystujesz dalej np. do obliczenia spadku napięcia na rezystorze w obwodzie kolektora.
Prawo Ohma w obliczeniach stosuje się w jednostkach podstawowych SI: prąd w amperach, rezystancja w omach, napięcie w woltach. Jeśli zostawisz mA bez przeliczenia (1 mA = 0,001 A), wynik napięcia lub mocy wyjdzie 1000 razy zaniżony albo zawyżony.
Używasz prawa Ohma: U = I·R. Podstaw prąd płynący przez rezystor (w amperach) i wartość rezystancji (w omach). W zadaniach z tranzystorem najpierw ustalasz, jaki prąd płynie przez rezystor (np. IC), a dopiero potem liczysz spadek napięcia.
Liczysz napięcie osobno dla wartości minimalnej i maksymalnej prądu, bo zależność U=I·R jest liniowa. Dla Imin dostajesz Umin, a dla Imax dostajesz Umax. Typowy błąd to policzenie tylko jednej wartości "ze środka" zakresu.
W praktyce β zależy od egzemplarza, temperatury i punktu pracy, więc nie jest idealnie stałe. W zadaniach egzaminacyjnych często traktuje się je jako wartość stałą podaną w treści, aby sprawdzić umiejętność obliczeń. W realnym projekcie przyjmuje się zwykle zapas i analizuje rozrzut parametrów.
Najczęściej: (1) pominięcie mnożenia przez β i użycie IB jako prądu w rezystorze, (2) błąd jednostek mA→A, (3) odwrócenie zależności (dzielenie przez β zamiast mnożenia), (4) policzenie tylko Umax bez Umin. Warto zawsze zapisać skrajne wartości i jednostki.
Gdy dobierasz rezystor obciążenia lub rezystor kolektorowy w stopniu tranzystorowym. Spadek napięcia pomaga ocenić, czy tranzystor będzie pracował w odpowiednim obszarze (np. czy nie zabraknie "zapasowego" napięcia na tranzystorze) oraz czy elementy nie są przeciążone.
Możesz oszacować rząd wielkości: jeśli prąd jest w dziesiątkach mA, a rezystor ma 100 Ω, to napięcie będzie w woltach (bo 0,01 A·100 Ω = 1 V). Takie "kontrole sensowności" pomagają wychwycić błędy jednostek i pomyłki o czynnik 10 lub 1000.
Nie, to typowe obliczenia z podstaw elektroniki i teorii obwodów: wykorzystujesz prawo Ohma oraz modelowe zależności tranzystora bipolarnego. Przepisy i normy są ważne przy bezpieczeństwie, kompatybilności czy dopuszczeniach, ale ten typ zadania sprawdza rachunek i rozumienie parametrów elementów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 58% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Zakładamy zależność tranzystora bipolarnego: prąd kolektora IC ≈ β·IB."

Źródła:

  • Wikipedia: Ohm's law (zależność U=I·R) — https://en.wikipedia.org/wiki/Ohm%27s_law — dostęp 2026-02-28
  • Wikipedia: Bipolar junction transistor (relacja IC≈β·IB, opis β/hFE) — https://en.wikipedia.org/wiki/Bipolar_junction_transistor — dostęp 2026-02-28
  • All About Circuits: Bipolar Junction Transistors (BJT) — sekcja o current gain (β) i zależnościach prądów — https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-4/bipolar-junction-transistors/ — dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręczniki do podstaw elektroniki (dział: tranzystor bipolarny, hFE/β, prądy IB/IC)
  • Zbiory zadań z elektroniki analogowej (zadania rachunkowe z prawem Ohma i tranzystorami)
  • Notatki/ściągi z przeliczania jednostek i pracy na zakresach wartości (min–max)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego