KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 38.
Wiedząc, że wartość impedancji znamionowej głośników wynosi Z = 8 Ω, oraz częstotliwość graniczna filtrów wynosi fg=3 kHz, dobierz parametry filtrów do dwudrożnej zwrotnicy zestawu głośnikowego przedstawionego na rysunku. Parametry dobierz zgodnie z szeregiem E.12.
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny dwudrożnej zwrotnicy zestawu głośnikowego, składającej się z dwóch głośników
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla zwrotnicy 2‑drożnej 1. rzędu przyjmuje się: dla toru niskotonowego (cewka) L = Z/(2πfg), a dla toru wysokotonowego (kondensator) C = 1/(2πZfg). Przy Z = 8 Ω i fg = 3 kHz otrzymuje się L ≈ 0,424 mH i C ≈ 6,6 µF, co po doborze do E12 daje 390 µH i 6,8 µF.

Pełne wyjaśnienie:

W dwudrożnej zwrotnicy pasywnej typowym, najprostszym rozwiązaniem są filtry 1. rzędu: dla głośnika niskotonowego stosuje się filtr dolnoprzepustowy z cewką w szeregu, a dla głośnika wysokotonowego filtr górnoprzepustowy z kondensatorem w szeregu.

Dla takich filtrów częstotliwość graniczna (podziału) wynika z warunku, że moduł reaktancji elementu jest równy impedancji obciążenia:

  • dla cewki: XL = 2πfL, a punkt graniczny spełnia XL = Z, więc L = Z/(2πfg),
  • dla kondensatora: XC = 1/(2πfC), a punkt graniczny spełnia XC = Z, więc C = 1/(2πZfg).

Podstawiamy dane: Z = 8 Ω, fg = 3 kHz = 3000 Hz.

Obliczenie cewki:
L = 8/(2π·3000) ≈ 8/18849,6 ≈ 0,000424 H = 424 µH.

Obliczenie kondensatora:
C = 1/(2π·8·3000) ≈ 1/150796 ≈ 0,00000663 F = 6,63 µF.

Następnie trzeba dobrać wartości do typoszeregu E12 (wartości preferowane). Dla indukcyjności 424 µH najbliższą wartością E12 jest 390 µH (bliżej niż 470 µH). Dla pojemności 6,63 µF najbliższą wartością E12 jest 6,8 µF (bliżej niż 5,6 µF).

Dlatego poprawny zestaw to "L = 390 µH; C = 6,8 µF".

Pozostałe propozycje są błędne, bo:
"L = 390 µH; C = 5,6 µF" zaniża pojemność i przesuwa częstotliwość podziału w torze wysokotonowym.
"L = 470 µH; C = 5,6 µF" jednocześnie zawyża L i zaniża C, więc oba tory odchodzą od założonego fg.
"L = 470 µH; C = 6,8 µF" ma dobrą pojemność, ale zbyt dużą indukcyjność jak na wynik obliczeń i dobór do E12.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze kontroluj jednostki (kHz→Hz) i sprawdzaj, czy wybrane wartości są najbliższe wynikowi obliczeń w danym typoszeregu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwrotnica dwudrożna to układ filtrów, który dzieli pasmo audio na dwa zakresy: dla głośnika niskotonowego i wysokotonowego. Najczęściej realizuje się ją pasywnie (cewka i kondensator), aby każdy przetwornik otrzymywał "swoje" częstotliwości.
Dla filtru 1. rzędu z cewką w szeregu (tor niskotonowy) przyjmuje się warunek XL=Z w punkcie granicznym. Stąd L = Z/(2πfg). Po obliczeniu wynik zaokrągla się do wartości z typoszeregu (np. E12).
Dla filtru 1. rzędu z kondensatorem w szeregu (tor wysokotonowy) w punkcie granicznym przyjmuje się XC=Z. Otrzymujemy C = 1/(2πZfg). Następnie dobiera się najbliższą wartość katalogową z danego szeregu (np. E12).
Wzory na reaktancję i częstotliwość graniczną używają częstotliwości w hercach (Hz). Jeśli podstawisz 3 zamiast 3000, wynik L i C będzie błędny o czynnik 1000. To jeden z najczęstszych błędów rachunkowych w zadaniach z filtrów.
Impedancja znamionowa (np. 8 Ω) to uśredniona wartość "obciążenia" dla zwrotnicy w paśmie pracy. W obliczeniach filtrów 1. rzędu traktuje się ją jak Z, aby wyznaczyć elementy L i C dla zadanej częstotliwości podziału.
E12 to zestaw preferowanych wartości elementów w każdej dekadzie (np. 3,9; 4,7; 5,6; 6,8 itd.). Stosuje się go, bo takie wartości są typowo produkowane i łatwo dostępne. W zadaniach egzaminacyjnych wynik obliczeń dobiera się do najbliższej wartości z E12.
W doborze do E12 wybiera się zwykle najbliższą wartość do wyniku obliczeń. Dla 0,424 mH bliżej jest 0,39 mH niż 0,47 mH. Przyjęcie 470 µH bardziej przesuwa częstotliwość podziału w torze niskotonowym niż 390 µH.
Kondensator szeregowy tworzy filtr górnoprzepustowy, który ogranicza dopływ niskich częstotliwości do tweetera. To praktycznie chroni głośnik wysokotonowy przed przeciążeniem i zniekształceniami przy dużych wychyleniach membrany wymaganych dla niskich tonów.
Możesz wykonać szybki "rzut oka": dla 8 Ω i kilku kHz pojemności w zwrotnicach 1. rzędu zwykle są rzędu kilku µF, a indukcyjności rzędu setek µH. Jeśli wychodzą mF lub H, to najczęściej błąd jednostek (kHz/Hz lub µF/F).
Najczęstsze pomyłki to: zła zamiana jednostek (kHz→Hz), przestawienie wzorów dla L i C, nieuwzględnienie impedancji Z w mianowniku/liczniku oraz dobór "na oko" zamiast do najbliższej wartości z E12. Pomaga zapis kroków i kontrola rzędu wielkości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla zwrotnicy 2‑drożnej 1. rzędu przyjmuje się: dla toru niskotonowego (cewka) L = Z/(2πfg), a dla toru wysokotonowego (kondensator) C = 1/(2πZfg).

Źródła:

  • Wikipedia: RL circuit (reactance and cutoff concepts), https://en.wikipedia.org/wiki/RL_circuit - accessed 2026-03-02
  • Wikipedia: RC circuit (capacitive reactance and cutoff concepts), https://en.wikipedia.org/wiki/RC_circuit - accessed 2026-03-02
  • Wikipedia: Loudspeaker crossover, https://en.wikipedia.org/wiki/Audio_crossover - accessed 2026-03-02

Materiały:

  • Podstawy teorii obwodów RLC (filtry 1. rzędu, charakterystyki częstotliwościowe)
  • Materiały dydaktyczne z elektroniki analogowej: filtry pasywne i aktywne
  • Opracowania o zwrotnicach głośnikowych (topologie, dobór elementów, praktyka montażu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego