KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 44.
Wskaż, który z surowców farmaceutycznych może stanowić zagrożenie pożarowe przy wykonywaniu przedstawionej recepty.
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kolodium stanowi zagrożenie pożarowe, ponieważ jest preparatem na bazie lotnych rozpuszczalników organicznych, których pary mogą łatwo ulec zapłonowi. W praktyce receptury ryzyko rośnie przy odparowywaniu i kontakcie z iskrą lub otwartym ogniem. Pozostałe surowce nie są typowo klasyfikowane jako tak łatwopalne.

Pełne wyjaśnienie:

Zagrożenie pożarowe w recepturze najczęściej wynika nie z tego, że substancja "jest groźna" w sensie toksyczności lub działania drażniącego, ale z tego, że łatwo się zapala lub tworzy z powietrzem palne mieszaniny par. W realnych warunkach pracowni recepturowej szczególnie ryzykowne są surowce zawierające lotne rozpuszczalniki organiczne, ponieważ szybko parują, a ich pary mogą zapalić się od iskry, płomienia lub nagrzanej powierzchni.

Odpowiedź "Collodium." jest właściwa, ponieważ kolodium jest kojarzone jako preparat zawierający składniki rozpuszczalnikowe o wysokiej palności i lotności. To oznacza, że podczas odmierzania, mieszania czy pozostawienia otwartego naczynia może dojść do wzrostu stężenia par w powietrzu i zwiększenia ryzyka zapłonu. W praktyce wymaga to m.in. dobrej wentylacji, pracy z dala od źródeł zapłonu oraz prawidłowego zamykania pojemników.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe w kontekście zagrożenia pożarowego?

  • "Acidum lacticum." – może być istotne z punktu widzenia działania chemicznego (np. drażniącego), ale typowo nie jest wybierane jako główne źródło ryzyka zapłonu w recepturze. To częsty błąd: utożsamianie "żrące/drażniące" z "łatwopalne".
  • "Tinctura gallae." – nalewki zawierają zwykle alkohol, który jest palny, jednak w pytaniu wskazano jeden surowiec stanowiący zagrożenie pożarowe; w praktyce jako bardziej charakterystyczny i jednoznaczny sygnał zagrożenia wybiera się kolodium ze względu na jego typowy skład rozpuszczalnikowy i szybkie parowanie.
  • "Acidum salicylicum." – jest surowcem stałym; przy standardowych czynnościach recepturowych (odważanie, rozcieranie) nie stanowi typowego, dominującego zagrożenia pożarowego w porównaniu z lotnymi cieczami.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy ppoż., szukaj w odpowiedziach surowców kojarzonych z alkoholem, eterami i innymi lotnymi rozpuszczalnikami oraz preparatów, które intensywnie parują. W praktyce bezpieczna praca oznacza: minimalizację ilości otwartej cieczy, unikanie iskier/płomieni, szybkie zamykanie opakowań i utrzymanie porządku na stanowisku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej zagrożenie pożarowe powodują lotne rozpuszczalniki organiczne (np. w preparatach roztworowych), bo szybko parują, a ich pary mogą zapalić się od iskry lub płomienia. Ryzyko rośnie przy otwartych naczyniach, słabej wentylacji i pracy blisko źródeł zapłonu.
Kolodium jest kojarzone jako preparat na bazie rozpuszczalników o dużej lotności i palności. Podczas pracy pary rozpuszczalnika mogą tworzyć z powietrzem mieszaninę palną, dlatego ważne są: wentylacja, szczelne zamykanie opakowań, brak otwartego ognia i unikanie iskrzenia.
Zagrożenie pożarowe dotyczy palności i zapłonu (często przez pary cieczy). Zagrożenie chemiczne dotyczy np. żrącości, toksyczności, drażniącego działania. Kwas może być niebezpieczny dla skóry, ale nie musi być łatwopalny. Na egzaminie trzeba rozpoznać właściwy typ ryzyka.
Nalewki mogą być palne (zwykle zawierają alkohol), ale nie zawsze są "największym" ryzykiem. W praktyce większe znaczenie ma lotność i szybkość tworzenia par. Dlatego niektóre preparaty rozpuszczalnikowe (np. silnie lotne) bywają bardziej jednoznacznie kojarzone z zagrożeniem pożarowym.
Zmniejszają je: dobra wentylacja, praca z małą ilością surowca, natychmiastowe zamykanie pojemników, brak otwartego ognia, unikanie iskrzących urządzeń oraz porządek na stanowisku. Ważne jest też szybkie usuwanie rozlań i właściwe postępowanie z odpadami.
Typowe błędy to: mylenie "żrące" z "łatwopalne", wybieranie substancji "mocno brzmiącej" (np. kwasu) zamiast tej, która realnie paruje i się zapala, oraz ignorowanie roli rozpuszczalnika. Pomaga nawyk: w ppoż. szukaj słów kojarzonych z alkoholem i lotnymi cieczami.
Wskazówką są surowce będące roztworami i preparaty o intensywnym zapachu, kojarzone z rozpuszczalnikami. Jeśli w recepturze występuje składnik, który szybko paruje, to ryzyko pożaru jest zwykle związane z jego parami, a nie z częścią stałą mieszaniny.
Przechowuje się je tak, aby ograniczyć ryzyko zapłonu: z dala od źródeł ciepła i urządzeń mogących iskrzyć, w odpowiednio wyznaczonych miejscach i w szczelnych opakowaniach. W praktyce kieruje się zasadą minimalizacji ilości na stanowisku i szybkim odkładaniem do miejsca magazynowania.
Mogą, ale zwykle rzadziej niż lotne ciecze. W recepturze aptecznej typowe ryzyko pożaru wiąże się z cieczami palnymi i ich parami. Substancje stałe częściej stwarzają inne zagrożenia (np. pylenie, działanie drażniące) niż bezpośredni zapłon w standardowych warunkach pracy.
Ucz się przez skojarzenia: osobno zapamiętaj surowce łatwopalne/lotne, osobno żrące, a osobno toksyczne. Ćwicz czytanie nazw i wyciąganie wniosku o ryzyku z formy surowca (roztwór, nalewka, proszek). Pomaga też analiza kart charakterystyki.
info

Około 54% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że kolodium stanowi zagrożenie pożarowe, ponieważ jest preparatem na bazie lotnych rozpuszczalników organicznych, których pary mogą łatwo ulec zapłonowi.

Materiały:

  • Podręczniki do receptury aptecznej (działy: surowce, rozpuszczalniki, bezpieczeństwo pracy)
  • Karty charakterystyki (SDS) surowców stosowanych w recepturze, zwłaszcza zawierających rozpuszczalniki organiczne
  • Materiały szkoleniowe BHP/ppoż. dla personelu aptek (procedury pracy z cieczami łatwopalnymi)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego