KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 29.
Wskaż lek z grupy NLPZ, który wybiórczo hamuje aktywność COX-2.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Celekoksyb należy do koksybów, czyli NLPZ zaprojektowanych jako wybiórcze inhibitory COX-2. Hamowanie COX-2 odpowiada głównie za działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Ketoprofen i nabumeton zalicza się do NLPZ nieselektywnych, a nimesulid bywa opisywany jako preferencyjny wobec COX-2, nie typowo wybiórczy.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu chodzi o rozpoznanie NLPZ, który wybiórczo hamuje COX-2. Cyklooksygenazy (COX) to enzymy biorące udział w syntezie prostaglandyn. W uproszczeniu:

  • COX-1 odpowiada m.in. za fizjologiczne prostaglandyny ochronne w żołądku oraz funkcję płytek krwi.
  • COX-2 jest w większym stopniu indukowana w stanie zapalnym i jej hamowanie wiąże się z efektem przeciwzapalnym oraz przeciwbólowym.

Odpowiedź "Celekoksyb" jest właściwa, ponieważ celekoksyb należy do grupy koksybów (selektywnych inhibitorów COX-2). W praktyce klinicznej ta selektywność może oznaczać mniejsze ryzyko niektórych działań niepożądanych zależnych od COX-1 (np. ze strony przewodu pokarmowego), choć jednocześnie w tej grupie leków istotnie omawia się bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe.

Pozostałe odpowiedzi nie spełniają kryterium "wybiórczego hamowania COX-2":

  • "Ketoprofen" to klasyczny NLPZ o działaniu nieselektywnym (hamuje COX-1 i COX-2), dlatego nie jest typowym przykładem selektywnego inhibitora COX-2.
  • "Nabumeton" jest NLPZ zaliczanym do leków nieselektywnych (w praktyce: nie jest klasyfikowany jako koksyb), więc nie odpowiada na pytanie o wybiórczy inhibitor COX-2.
  • "Nimesulid" bywa określany jako lek o preferencyjnym hamowaniu COX-2, co jest pojęciem słabszym niż "wybiórczo". W pytaniach egzaminacyjnych "wybiórczo hamuje COX-2" standardowo odnosi się do koksybów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawia się nazwa z końcówką "-koksyb", zwykle jest to sygnał leku z grupy selektywnych inhibitorów COX-2.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
COX-2 (cyklooksygenaza-2) to enzym uczestniczący w wytwarzaniu prostaglandyn nasilających stan zapalny i ból. NLPZ hamują COX, aby zmniejszyć syntezę tych mediatorów, co daje efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny. Stopień selektywności wobec COX-2 wpływa na profil działań niepożądanych.
Koksyby to NLPZ zaprojektowane jako selektywne inhibitory COX-2. Najczęściej rozpoznaje się je po nazwie międzynarodowej zakończonej na "-koksyb". W praktyce egzaminacyjnej to właśnie koksyby są typową odpowiedzią na pytanie o wybiórcze hamowanie COX-2.
Celekoksyb należy do grupy selektywnych inhibitorów COX-2, czyli koksybów. Oznacza to, że w większym stopniu hamuje COX-2 niż COX-1, co ma znaczenie dla działania przeciwzapalnego oraz dla porównania działań niepożądanych z NLPZ nieselektywnymi.
"Selektywne" hamowanie COX-2 oznacza wyraźnie ukierunkowane działanie na COX-2 (typowo: koksyby). "Preferencyjne" znaczy, że lek może silniej hamować COX-2 niż COX-1, ale nie jest klasycznym koksybem i nie spełnia zwykle kryterium pełnej selektywności w pytaniach testowych.
Nimesulid bywa opisywany jako NLPZ o preferencyjnym działaniu wobec COX-2, ale w wielu zadaniach egzaminacyjnych "wybiórcze hamowanie COX-2" odnosi się do koksybów. Dlatego w testach częściej poprawną odpowiedzią jest celekoksyb niż nimesulid.
Ketoprofen jest klasycznym NLPZ o działaniu nieselektywnym, czyli hamuje zarówno COX-1, jak i COX-2. W konsekwencji nie jest typowym przykładem leku wybiórczo hamującego COX-2. W pytaniach o selektywność COX-2 należy szukać przede wszystkim koksybów.
Hamowanie COX-1 może ograniczać ochronną rolę prostaglandyn w przewodzie pokarmowym, co sprzyja podrażnieniu błony śluzowej, owrzodzeniom i krwawieniom. COX-1 jest też związana z funkcją płytek krwi, dlatego NLPZ nieselektywne mogą wpływać na krwawienia. To tło pomaga zrozumieć ideę selektywności COX-2.
Selektywność COX-2 omawia się, gdy pacjent ma zwiększone ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego lub stosuje inne leki zwiększające ryzyko krwawień. Technik farmaceutyczny powinien umieć rozpoznać grupę leku i zasugerować konsultację z farmaceutą/lekarzem w razie ryzyka.
Jeżeli w treści jest "wybiórczo hamuje COX-2", najczęściej poprawna odpowiedź to koksyb. Pomaga reguła nazewnicza: nazwy międzynarodowe często kończą się na "-koksyb". Wśród typowych NLPZ (np. ketoprofen) nie znajdziesz pełnej selektywności COX-2.
Najczęstszy błąd to traktowanie "preferencyjnego" hamowania COX-2 jako synonimu "wybiórczego" oraz wybór leku na podstawie samego skojarzenia, że jest "nowszy". Drugi błąd to brak rozpoznania koksybów po nazwie. Warto uczyć się podziału NLPZ wraz z przykładami.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Celekoksyb należy do koksybów, czyli NLPZ zaprojektowanych jako wybiórcze inhibitory COX-2."

Źródła:

  • Europejska Agencja Leków (EMA) – EPAR/produkt: Celecoxib (informacje o farmakodynamice i selektywności COX-2), https://www.ema.europa.eu/ (wyszukiwanie EPAR: celecoxib) - dostęp 2026-02-28
  • PubChem (NIH) – Celecoxib, opis mechanizmu/klasy (COX-2 selective inhibitor), https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Celecoxib - dostęp 2026-02-28
  • ChPL/SmPC (dokument rejestracyjny) dla produktu zawierającego celekoksyb – sekcja Farmakodynamika/Mechanizm działania (selektywność wobec COX-2). Źródło weryfikowalne przez URPL/EMA dla konkretnego produktu; wymagane sięgnięcie do aktualnej ChPL w bazie - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Podręcznik farmakologii (dział: leki przeciwzapalne i przeciwbólowe – NLPZ, inhibitory COX)
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) dla celekoksybu (sekcja mechanizm działania/farmakodynamika)
  • Repetytorium do egzaminu zawodowego technika farmaceutycznego z farmakologii i asortymentu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego