KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 40.
Wskaż na podstawie schematu układu elektropneumatycznego, którym rozdzielaczem należy zastąpić uszkodzony zawór.
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór rozdzielacza musi zgadzać się ze schematem w trzech punktach:
1) zasilanie cewki: szyny +24V i 0V oznaczają 24 V DC;
2) liczba cewek: widoczna jest jedna cewka Y1 i sprężyna powrotna;
3) typ: dwa pola i cztery przyłącza wskazują zawór 4/2. Taki zestaw parametrów ma odpowiedź A.

Pełne wyjaśnienie:

Wymiana uszkodzonego zaworu w układzie elektropneumatycznym wymaga zachowania pełnej zgodności elementu zamiennego z dokumentacją. W tym zadaniu decydują trzy parametry: napięcie cewki, liczba cewek oraz typ rozdzielacza (liczba dróg i pozycji).

Napięcie i rodzaj prądu (AC/DC): na schemacie elektrycznym zasilanie jest opisane jako +24V oraz 0V. Taki zapis jest charakterystyczny dla zasilania prądem stałym, więc potrzebna jest cewka 24 V DC. Odpowiedzi z 24 V AC odpadają, bo prąd zmienny oznacza się inaczej i wymaga innej cewki.

Liczba cewek: w symbolu sterowania zaworu widać jedną cewkę (Y1) po jednej stronie, a po drugiej sprężynę. To oznacza sterowanie jednostronne elektromagnetyczne z powrotem sprężynowym, czyli 1 cewka. Warianty z dwiema cewkami dotyczą sterowania dwustronnego (bez sprężyny) i nie pasują do symbolu.

Typ zaworu (np. 4/2, 5/2): liczba kwadratów w symbolu to liczba pozycji (tu są dwie), a liczba przyłączy/portów rozdzielacza wynika z liczby wyprowadzonych połączeń (tu cztery). To odpowiada rozdzielaczowi 4/2. Wariant 5/2 miałby pięć przyłączy i byłby niezgodny z układem pneumatycznym.

Podsumowując, poprawna jest odpowiedź "24 V DC, 1, 4/2", bo jako jedyna jednocześnie spełnia wymagania zasilania, sposobu sterowania i budowy rozdzielacza.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Opcja z 2 cewkami nie pasuje do symbolu ze sprężyną (powrót realizuje sprężyna, nie druga cewka).
  • Opcje z 24 V AC są niezgodne z oznaczeniem +24V/0V (DC).
  • Opcja z 5/2 nie pasuje do liczby przyłączy wynikającej z symbolu rozdzielacza.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpewniej po oznaczeniach zasilania. Zapis +24V i 0V wskazuje na prąd stały (DC). Dla AC zwykle spotyka się oznaczenia bez bieguna "+" oraz symbole/skrót AC. Dobór musi być zgodny, bo cewki AC i DC różnią się budową i pracą.
Oznaczenie 4/2 znaczy: 4 przyłącza (drogi/porty) i 2 pozycje pracy. Na symbolu zwykle widać dwa pola (dwie pozycje) oraz cztery wyprowadzenia połączeń. To kluczowe przy doborze zamiennika, bo zły typ zmieni sposób podłączenia i działanie siłownika.
Liczbę pozycji pokazuje liczba kwadratów w symbolu rozdzielacza. Dwa kwadraty oznaczają dwie pozycje, trzy kwadraty – trzy pozycje itd. To niezależne od liczby cewek: zawór może mieć dwie pozycje, ale różne sposoby sterowania (sprężyna, jedna lub dwie cewki).
Sprężyna oznacza powrót do położenia spoczynkowego po zaniku sygnału na cewce. Skoro jedna strona ma sprężynę, a druga cewkę, to jest to sterowanie jednostronne (1 cewka). Przy sterowaniu dwustronnym zwykle są dwie cewki i brak sprężyny.
Może to spowodować nieprawidłową pracę lub uszkodzenie elementu. Cewka DC przy zasilaniu AC może nadmiernie się nagrzewać lub nie trzymać siły, a cewka AC przy DC może nie zadziałać prawidłowo (brak odpowiednich warunków magnetycznych). Dlatego na schemacie zawsze weryfikuje się AC/DC.
Zwykle nie bez przeróbek. Zawór 5/2 ma inny układ portów (więcej przyłączy), przez co zmienia sposób odpowietrzania i podłączenia przewodów. Jeśli schemat przewiduje 4 przyłącza, to zastosowanie 5/2 może wymagać zmian instalacji i nie będzie zgodne z dokumentacją maszyny.
Najczęściej trzy: napięcie cewki (i czy to AC/DC), liczba cewek (1 lub 2) oraz typ zaworu (np. 4/2, 5/2). Te parametry muszą odpowiadać symbolowi na schemacie, inaczej zawór nie będzie działał zgodnie z logiką sterowania.
Zawór monostabilny rozpoznasz po tym, że ma sprężynę powrotną i po zaniku sterowania wraca do położenia spoczynkowego. W praktyce na symbolu jest jedna cewka i sprężyna po przeciwnej stronie. Zawory bistabilne zwykle mają dwie cewki i brak sprężyny.
Częsty błąd to mylenie liczby przyłączy z liczbą narysowanych linii wewnątrz symbolu oraz nieuwzględnianie elementów sterowania (sprężyna/cewka). Drugi błąd to automatyczny wybór 5/2, bo jest popularny, bez sprawdzenia, ile portów faktycznie pokazuje schemat.
Ćwicz według stałej procedury: (1) odczytaj zasilanie elektryczne i AC/DC, (2) policz cewki i sprawdź, czy jest sprężyna, (3) rozpoznaj typ rozdzielacza po liczbie pozycji i przyłączy, (4) dopasuj parametry do tabeli/katalogu. To minimalizuje pomyłki z "pierwszego wrażenia".
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Taki zestaw parametrów ma odpowiedź A."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols (zakres: symbole zaworów i sterowania)
  • Festo Didactic, "Pneumatics Basic Level (TP101) – Workbook/Training documentation" (rozdziały o zaworach rozdzielających i oznaczeniach sterowania), https://www.festo-didactic.com/ (dokumentacja szkoleniowa; dostęp 04.03.2026)
  • Engineering ToolBox, "Pneumatic Solenoid Valves" (podstawy: typy 4/2, 5/2 i zasady doboru), https://www.engineeringtoolbox.com/pneumatic-solenoid-valves-d_1087.html (dostęp 04.03.2026)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne producentów (np. Festo Didactic) dotyczące symboli i zaworów pneumatycznych
  • Norma symboli graficznych dla pneumatyki i hydrauliki (ISO 1219) – część dotycząca symboli
  • Podręczniki do elektropneumatyki dla techników mechatroników (rozdziały: rozdzielacze, sterowanie elektromagnetyczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego