KWALIFIKACJA HAN3 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 26.
Wskaż poprawną formę zapisu hasła indeksowego w indeksie rzeczowym książki historycznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawne hasło indeksowe powinno podawać ustaloną formę nazwy postaci historycznej w naturalnej kolejności, bez sztucznego przestawiania imienia i liczebnika oraz bez dopisków redakcyjnych.
Forma "August II Mocny 19" zachowuje poprawny zapis liczebnika i przydomka, a liczba wskazuje stronę.

Pełne wyjaśnienie:

W indeksie rzeczowym hasło powinno być zapisane w formie, pod którą czytelnik najłatwiej będzie szukał danego pojęcia lub osoby. Dla postaci historycznych, które funkcjonują w obiegu jako imię + liczebnik porządkowy + przydomek, właściwy jest zapis w tej właśnie kolejności, a po nim podaje się numer strony (lub zakres stron), na których temat występuje.

Odpowiedź "August II Mocny 19" jest poprawna, ponieważ:

  • zachowuje utrwaloną postać nazwy osoby (imię, następnie "II", potem przydomek),
  • nie wprowadza nienaturalnych przestawień, które utrudniają wyszukiwanie w indeksie,
  • liczba "19" pełni rolę odsyłacza stronowego, typowego dla indeksów.

Pozostałe propozycje są niepoprawne z typowych powodów redakcyjnych:

  • "II August Mocny 19" rozpoczyna hasło od liczebnika, co jest nienaturalne i zaburza porządek alfabetyczny (czytelnik szuka pod "A", a nie pod "I").
  • "Mocny, August II 19" używa konstrukcji z przecinkiem, kojarzonej z innymi typami opracowania (np. porządkowaniem według nazwiska). Dla przydomka nie stosuje się takiego odwracania, bo nie jest on nazwiskiem w sensie współczesnym.
  • "August Mocny (2) 19" wprowadza dopisek w nawiasie, który wygląda jak sztuczny wyróżnik redakcyjny. W standardowym indeksie rzeczowym hasło ma być jednoznaczne i oparte na ustalonej formie nazwy, bez takich wtrąceń.

W praktyce redakcyjnej kluczowe jest ujednolicenie wszystkich haseł osobowych w całej książce: jeśli raz przyjęto zapis "imię + liczebnik + przydomek", należy go konsekwentnie stosować, a ewentualne warianty rozwiązywać odsyłaczami (np. "zob.") – zależnie od przyjętej metody opracowania indeksu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Hasło indeksowe to podstawowa jednostka indeksu rzeczowego: wyraz lub nazwa (np. osoba, miejsce, wydarzenie), pod którą zebrane są odsyłacze do stron w książce. Jego celem jest ułatwienie szybkiego znalezienia informacji bez czytania całości.
Poprawny zapis jest zgodny z utrwaloną formą funkcjonującą w języku i ułatwia wyszukiwanie alfabetyczne. Dla wielu władców spotyka się układ: imię + liczebnik porządkowy + przydomek, a po nim numer(y) stron wystąpień.
Indeks jest zwykle porządkowany alfabetycznie według pierwszego elementu hasła. Gdy hasło zaczyna się od liczebnika, trafia w inne miejsce indeksu niż oczekuje czytelnik. To obniża użyteczność i powoduje błędy w wyszukiwaniu.
Zapis z przecinkiem bywa typowy dla układu "nazwisko, imię" w niektórych katalogach lub wykazach, ale przydomki nie działają jak nazwiska. W indeksie rzeczowym w książce historycznej zazwyczaj utrzymuje się naturalny, rozpoznawalny zapis nazwy postaci.
Liczba na końcu hasła to odsyłacz stronowy: numer strony, na której czytelnik znajdzie informację o danym haśle. W indeksach mogą występować też zakresy (np. 19–21) lub wiele numerów stron, jeśli temat pojawia się w różnych miejscach.
Częste błędy to: niespójny zapis podobnych haseł, przypadkowe przestawianie elementów nazwy, mieszanie stylów (raz z przecinkiem, raz bez), tworzenie zbyt ogólnych lub zbyt szczegółowych haseł oraz brak konsekwencji w odsyłaczach stronowych.
Odsyłacz "zob." warto dodać, gdy czytelnik może szukać pod inną nazwą (wariantem zapisu, synonimem, inną formą imienia). Wtedy indeks kieruje do hasła przyjętego jako podstawowe, co zwiększa skuteczność wyszukiwania informacji.
Najważniejsza jest konsekwencja: te same typy haseł porządkuje się według tego samego elementu. W hasłach osobowych kluczowy jest pierwszy człon hasła (zwykle imię lub nazwisko zależnie od przyjętej metody). Błędny pierwszy człon zmienia miejsce w indeksie.
Nie. Indeks rzeczowy jest narzędziem wyszukiwawczym do treści konkretnej książki (odsyła do stron). Bibliografia to wykaz publikacji (źródeł) powiązanych z tematem lub wykorzystanych w pracy. Oba elementy pomagają czytelnikowi, ale pełnią inne funkcje.
Ćwicz na krótkich tekstach: wypisz pojęcia i osoby, ułóż hasła w jednolitym stylu, dodaj numery stron i sprawdź, czy czytelnik znalazłby je intuicyjnie. Zwracaj uwagę na konsekwencję zapisu i na to, co faktycznie pomaga w wyszukiwaniu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 49% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • ISO 999:2014, Information and documentation — Guidelines for the content, organization and presentation of indexes (zasady budowy i prezentacji indeksów; hasła i odsyłacze).
  • PN-ISO 999:2010, Informacja i dokumentacja — Wytyczne dotyczące zawartości, organizacji i prezentacji indeksów (polska wersja normy ISO 999; zasady redakcji indeksów).
  • Jerzy Wojnowski (red.), "Wielka encyklopedia PWN" (hasło dotyczące formy nazwy "August II Mocny" jako utrwalonej nazwy osoby; weryfikacja zapisu nazwy własnej w języku polskim).

Materiały:

  • Norma dotycząca opracowania i prezentacji indeksów (np. ISO 999) – rozdziały o budowie haseł i odsyłaczach
  • Podręczniki/redakcja techniczna publikacji: część o indeksach i aparacie pomocniczym
  • Ćwiczenia praktyczne z hasłowania: tworzenie indeksu do krótkiego tekstu historycznego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego