Wezbrania zatorowe są związane nie tyle ze wzrostem dopływu wody, ile z utrudnieniem jej odpływu w korycie. Gdy w przekroju rzeki powstaje zator (typowo lodowy), przepływ jest zwężony lub częściowo zablokowany, a woda zaczyna się spiętrzać powyżej zatoru. To prowadzi do gwałtownego podniesienia stanów wody nawet bez wyjątkowo dużych opadów.
Dlatego prawidłową przyczyną wezbrań zatorowych jest gromadzenie się śryżu na płyciznach i innych przeszkodach. Śryż (drobne kryształki lodu w wodzie) może akumulować się w miejscach o mniejszej głębokości, przy zwężeniach koryta, na progach, w rejonie mostów czy przy przeszkodach hydrotechnicznych. Z czasem taki materiał lodowy tworzy zator i powoduje piętrzenie.
- Gwałtowne topnienie pokrywy śnieżnej jest typową przyczyną wezbrań roztopowych (zwiększa dopływ do rzek), a nie zatorowych.
- Opady o bardzo dużej intensywności prowadzą do wezbrań opadowych (również powodzi błyskawicznych w małych zlewniach), ale mechanizm nie polega na blokadzie odpływu.
- Silne wiatry na ujściowym odcinku rzeki mogą powodować cofkę i podwyższenie poziomu wody przy ujściu, jednak to inne zjawisko niż wezbranie zatorowe w rozumieniu hydrologicznym.
W praktyce robót melioracyjnych i utrzymania cieków ważne jest rozpoznanie miejsc, gdzie zatory tworzą się częściej: zwężenia koryta, płycizny, obszary z rumowiskiem, okolice obiektów mostowych. Pytania egzaminacyjne często sprawdzają właśnie umiejętność powiązania nazwy typu wezbrania z jego mechanizmem.
