KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 19.
Wskaźnikiem stosowanym w kompleksometrycznym oznaczaniu magnezu jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W kompleksometrycznym oznaczaniu Mg2+ (najczęściej z EDTA) stosuje się wskaźniki metalochromowe tworzące barwne kompleksy z jonami metali. Czerń eriochromowa T zmienia barwę w pobliżu punktu końcowego miareczkowania. Pozostałe propozycje to wskaźniki innych typów oznaczeń.

Pełne wyjaśnienie:

W miareczkowaniach kompleksometrycznych oznacza się jony metali na podstawie tworzenia trwałych kompleksów z ligandem (najczęściej EDTA). Aby zaobserwować punkt końcowy, często używa się wskaźników metalochromowych, które tworzą z jonami metali barwne kompleksy mniej trwałe niż kompleks metalu z EDTA. W trakcie miareczkowania EDTA "odbiera" jon metalu wskaźnikowi, co powoduje wyraźną zmianę barwy.

Dla jonów magnezu (Mg2+) klasycznym wskaźnikiem stosowanym w kompleksometrii jest czerń eriochromowa T. To wskaźnik metalochromowy używany w oznaczeniach związanych m.in. z twardością wody, gdzie istotne są jony Ca2+ i Mg2+. W praktyce laboratoryjnej warunki (np. pH i dobór buforu) dobiera się tak, aby zmiana barwy była jednoznaczna i odpowiadała końcowi reakcji kompleksowania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Chromian(VI) potasu – jest kojarzony z innymi typami oznaczeń (np. jako składnik układów wskaźnikowych w miareczkowaniach strąceniowych), a nie jako typowy wskaźnik metalochromowy dla kompleksometrii Mg2+.
  • Oranż metylowy – to wskaźnik kwasowo-zasadowy (zmiana barwy zależy od pH), stosowany w miareczkowaniach alkalimetrycznych/kwasometrycznych, a nie do sygnalizacji punktu końcowego kompleksowania jonów magnezu.
  • Skrobia – pełni rolę wskaźnika w miareczkowaniach jodometrycznych/jodometrycznych (kompleks z jodem daje charakterystyczne zabarwienie), co nie odpowiada mechanizmowi oznaczeń kompleksometrycznych Mg2+.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj rodzaj miareczkowania (kompleksometryczne vs. kwasowo-zasadowe vs. redoks vs. strąceniowe), a dopiero potem dopasuj wskaźnik. To minimalizuje ryzyko "odruchowego" wyboru znanego odczynnika.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kompleksometria to metoda miareczkowa, w której jon metalu reaguje z ligandem tworząc kompleks (często z EDTA). Punkt końcowy wykrywa się zwykle wskaźnikiem metalochromowym lub aparaturowo. Metoda jest popularna m.in. przy oznaczaniu jonów Ca2+ i Mg2+.
Wskaźnik metalochromowy tworzy barwny, mniej trwały kompleks z Mg2+. Podczas miareczkowania EDTA wiąże Mg2+ silniej niż wskaźnik, więc w okolicy punktu końcowego zachodzi zmiana formy wskaźnika i widoczna zmiana barwy.
Czerń eriochromowa T jest wskaźnikiem metalochromowym, czyli reaguje z jonami metali dając wyraźne zabarwienie. W układach kompleksometrycznych z EDTA pozwala zaobserwować przejście od kompleksu metalu ze wskaźnikiem do kompleksu metalu z EDTA, co sygnalizuje koniec miareczkowania.
Zwykle nie. Oranż metylowy to wskaźnik kwasowo-zasadowy, więc informuje o zmianach pH, a nie o związaniu jonów metalu przez EDTA. W kompleksometrii potrzebny jest wskaźnik reagujący z jonem metalu (metalochromowy) albo pomiar aparaturowy (np. potencjometryczny).
Wskaźnik metalochromowy zmienia barwę w zależności od tego, czy jest wolny, czy związany w kompleksie z jonem metalu. Dzięki temu może sygnalizować moment, gdy metal przechodzi do bardziej trwałego kompleksu z titrantem (np. EDTA). To odróżnia go od wskaźników pH czy redoks.
Skrobia jest typowym wskaźnikiem w układach jodowych: tworzy intensywnie zabarwiony kompleks z jodem, co pomaga wykryć koniec miareczkowania jodometrycznego. W kompleksometrii magnezu mechanizm oznaczenia nie opiera się na jodzie, tylko na tworzeniu kompleksów jon–ligand, więc skrobia nie spełnia właściwej funkcji.
Najpierw rozpoznaj metodę: jeśli w treści jest "kompleksometryczne", "EDTA" lub "oznaczanie jonów metali", to szukaj wskaźnika metalochromowego (np. czerń eriochromowa T). Jeśli jest "miareczkowanie kwasu z zasadą", wybieraj wskaźniki pH (np. oranż metylowy, fenoloftaleina).
W praktyce oznaczenia kompleksometryczne Mg2+ spotyka się m.in. w analizie wód (twardość), w kontroli roztworów technologicznych oraz w badaniach jakościowych i ilościowych próbek środowiskowych. Metoda jest szybka i wygodna, jeśli warunki (pH, maskowanie zakłóceń) są prawidłowo dobrane.
Najczęstszy błąd to dobieranie wskaźnika "z pamięci" bez sprawdzenia typu reakcji: wskaźniki pH myli się z metalochromowymi, a skrobię kojarzy się z każdą zmianą barwy. Pomaga prosta reguła: metal + EDTA → wskaźnik metalochromowy; kwas–zasada → wskaźnik pH.
Nie zawsze "zawsze", bo dobór wskaźnika i warunków zależy od metody i matrycy próbki, ale czerń eriochromowa T jest jednym z klasycznych i bardzo często nauczanych wskaźników dla kompleksometrii związanej z jonami Mg2+. Na egzaminie to typowa odpowiedź dla pytania ogólnego o wskaźnik.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 52% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "W kompleksometrycznym oznaczaniu Mg2+ (najczęściej z EDTA) stosuje się wskaźniki metalochromowe tworzące barwne kompleksy z jonami metali."

Źródła:

  • Skoog, West, Holler, Crouch, "Fundamentals of Analytical Chemistry", 9th ed., rozdział: Complexometric Titrations (EDTA) oraz Metal-ion indicators (Eriochrome Black T), 2014
  • Daniel C. Harris, "Quantitative Chemical Analysis", 9th ed., rozdział: Complexation and EDTA Titrations (metal indicators), 2016
  • Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis, 6th ed., część: Complexometric (EDTA) titrations i wskaźniki metalochromowe (Eriochrome Black T), 2000

Materiały:

  • Podręczniki z chemii analitycznej: rozdziały o miareczkowaniach kompleksometrycznych i wskaźnikach metalochromowych
  • Instrukcje do ćwiczeń laboratoryjnych z kompleksometrii (EDTA, wskaźniki, bufory)
  • Notatki/tabl. porównawcze: typ miareczkowania → wskaźnik → przykładowe zastosowanie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego