W praktyce terapii manualnej i fizjoterapii nie istnieje jedna sztywna zasada, że masaż musi być zawsze tylko przed albo tylko po kinezyterapii czy fizykoterapii. Kolejność dobiera się do celu sesji, stanu funkcjonalnego pacjenta, dolegliwości bólowych oraz tego, jak pacjent reaguje na bodźce.
Stwierdzenie: "Masaż może być stosowany zarówno przed, jak i po kinezyterapii i fizykoterapii, w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta." jest prawdziwe, ponieważ oddaje zasadę indywidualizacji postępowania. W zależności od celu masaż może:
- poprzedzać ćwiczenia – gdy celem jest przygotowanie tkanek do ruchu, zmniejszenie napięcia ochronnego, ułatwienie wykonania ruchu lub poprawa tolerancji na wysiłek;
- zamykać sesję – gdy celem jest wyciszenie, rozluźnienie po pracy, subiektywna poprawa komfortu oraz element regeneracyjny.
Zdanie: "Masaż powinien być stosowany tylko po zakończeniu kinezyterapii i fizykoterapii." jest nieprawidłowe, bo w wielu przypadkach masaż przed częścią ruchową może być uzasadniony celem terapeutycznym. Podobnie zdanie: "Masaż powinien być stosowany tylko przed rozpoczęciem kinezyterapii i fizykoterapii." jest błędne, bo czasem masaż po ćwiczeniach jest celowy (np. dla relaksacji i obniżenia napięcia).
Nieprawidłowe jest też stwierdzenie: "Masaż nie powinien być stosowany w połączeniu z kinezyterapią i fizykoterapią." – to uogólnienie. W praktyce metody często się łączy, o ile nie ma przeciwwskazań i zachowane są zasady bezpieczeństwa. Kluczowe na egzaminie jest rozumienie, że decyduje cel i potrzeby pacjenta, a nie kategoryczna reguła "zawsze/tylko/nigdy".
