KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 9

PYTANIE NR 28.
Wybierz, które z poniższych twierdzeń jest prawdziwe na temat transformatorów.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Transformator step-up to transformator podwyższający: na uzwojeniu wtórnym uzyskuje się napięcie większe niż na uzwojeniu pierwotnym (wejściu).
Pozostałe odpowiedzi odwracają definicje step-up/step-down albo mieszają pojęcia napięcia i prądu po niewłaściwej stronie transformatora.

Pełne wyjaśnienie:

Transformator ma uzwojenie pierwotne (zasilane) i wtórne (obciążane). Określenia step-up i step-down opisują, jak zmienia się napięcie na wyjściu (wtórnym) względem napięcia na wejściu (pierwotnym).

Transformator step-up (podwyższający) zwiększa napięcie na uzwojeniu wtórnym w porównaniu do napięcia zasilającego uzwojenie pierwotne. W praktyce wynika to z większej liczby zwojów uzwojenia wtórnego niż pierwotnego (większa przekładnia napięciowa).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "Transformator step-down zwiększa napięcie wejściowe." Transformator step-down jest obniżający, więc jego cechą jest niższe napięcie po stronie wtórnej. Dodatkowo sformułowanie "zwiększa napięcie wejściowe" jest mylące: transformator nie "podnosi" napięcia po stronie, którą zasilamy, tylko daje inną wartość po stronie wtórnej.
  • "Transformator step-up zmniejsza napięcie wejściowe." To odwrócenie definicji. Step-up nie jest od "zmniejszania" napięcia, tylko od jego podwyższania po stronie wtórnej.
  • "Transformator step-down zwiększa prąd wejściowy." W transformatorze nie opisuje się funkcji jako "zwiększa prąd wejściowy". Zależność prądów wynika z obciążenia i przekładni: przy obniżaniu napięcia po stronie wtórnej prąd wtórny może być większy, ale to nie jest to samo co "prąd wejściowy" i nie stanowi definicji step-down.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj skojarzenie: up = wyżej (wyższe napięcie na wtórnym), down = niżej (niższe napięcie na wtórnym). Zawsze doprecyzuj w głowie, o którą stronę transformatora chodzi: pierwotną (wejście) czy wtórną (wyjście).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Transformator step-up (podwyższający) to transformator, który daje wyższe napięcie na uzwojeniu wtórnym niż napięcie doprowadzone do uzwojenia pierwotnego. Stosuje się go, gdy potrzebujesz większego napięcia AC na wyjściu niż dostępne na wejściu.
Transformator step-down (obniżający) daje niższe napięcie na uzwojeniu wtórnym niż na uzwojeniu pierwotnym. Jest typowy np. w zasilaczach i obwodach sterowania, gdzie z wyższego napięcia sieci uzyskuje się bezpieczniejsze, niższe napięcia.
Uzwojenie pierwotne to strona, do której doprowadzasz zasilanie (wejście). Uzwojenie wtórne to strona, z której zasilasz odbiornik (wyjście). W praktyce pomagają oznaczenia na obudowie, dokumentacja oraz pomiar napięć znamionowych.
W transformatorze step-up uzwojenie wtórne ma zwykle więcej zwojów niż pierwotne, co powoduje większą wartość napięcia indukowanego na wtórnym. To jest istota przekładni: zmiana napięcia wynika z relacji liczby zwojów obu uzwojeń.
W sensie ścisłym transformator nie "zwiększa napięcia wejściowego" po stronie pierwotnej. Zmienia natomiast napięcie po stronie wtórnej względem napięcia podanego na pierwotne. Na egzaminie warto czytać to jako: step-up daje napięcie wtórne wyższe niż napięcie wejściowe.
Przy transformatorze obniżającym napięcie, prąd po stronie wtórnej może być większy (dla podobnej mocy), ale zależy to od obciążenia i sprawności. Nie jest poprawne utożsamianie tego z "większym prądem wejściowym" — prąd wejściowy wynika z poboru mocy przez obciążenie.
Step-up stosuje się tam, gdzie trzeba uzyskać wyższe napięcie AC, np. w niektórych układach zapłonowych, urządzeniach pomiarowych, testowych lub w energetyce (podwyższanie napięcia do przesyłu). Dobór zawsze opiera się o napięcia znamionowe i moc transformatora.
Najczęstszy błąd to zamiana znaczeń (up vs down) oraz pomijanie, że opis dotyczy wyjścia względem wejścia, a nie "zmiany na wejściu". Drugi błąd to mieszanie napięcia z prądem i wybieranie odpowiedzi o prądzie jako definicji typu transformatora.
W transformatorze rzeczywistym występują straty: w rdzeniu (histereza, prądy wirowe), w uzwojeniach (rezystancja) i wynikające z rozproszenia strumienia. Dlatego moc wyjściowa jest zwykle nieco mniejsza niż wejściowa, a relacje prądów i napięć są przybliżone.
Opanuj definicje: step-up = wyższe napięcie na wtórnym, step-down = niższe napięcie na wtórnym. Ćwicz rozróżnianie stron (pierwotne/wtórne), czytanie oznaczeń na transformatorach oraz proste zadania z przekładnią. Pomaga też analiza schematów zasilania.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że transformator step-up to transformator podwyższający: na uzwojeniu wtórnym uzyskuje się napięcie większe niż na uzwojeniu pierwotnym (wejściu).

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Transformator" — opis działania i przekładni napięciowej, https://pl.wikipedia.org/wiki/Transformator (dostęp: 2026-02-26)
  • Encyclopaedia Britannica: "Transformer" — definicja i funkcja podwyższania/obniżania napięcia, https://www.britannica.com/technology/transformer-electronics (dostęp: 2026-02-26)
  • All About Circuits: "Transformers" — podstawy relacji napięć i prądów, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/alternating-current/chpt-9/transformers/ (dostęp: 2026-02-26)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: dział o transformatorach jednofazowych (budowa, przekładnia, straty).
  • Ćwiczenia laboratoryjne: pomiar napięcia pierwotnego/wtórnego i wyznaczanie przekładni transformatora.
  • Karty katalogowe transformatorów (parametry znamionowe, napięcia uzwojeń, moc).

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego