KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 14.
Wybrakowany lub uszkodzony sprzęt laboratoryjny oznaczono numerami
Ilustracja przedstawia sześć rysunków technicznych różnych elementów sprzętu laboratoryjnego, które są ponumerowane od I do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny wybór to I, II i VI, ponieważ element I jest wybrakowany (brakuje klucza kranika), a elementy II i VI są uszkodzone (odpowiednio stłuczona szyjka oraz pęknięcie ścianki). Taki sprzęt należy wycofać z użycia ze względów BHP i jakości wyników.

Pełne wyjaśnienie:

W laboratorium analitycznym przed rozpoczęciem pracy wykonuje się kontrolę wizualną szkła i osprzętu. Sprzęt może być:

  • sprawny – kompletny, bez pęknięć, odprysków i deformacji krawędzi,
  • wybrakowany – brakuje elementu funkcjonalnego, przez co nie da się go bezpiecznie lub prawidłowo użyć (np. brak klucza/pokrętła kranika),
  • uszkodzony – ma naruszoną strukturę (pęknięcia, stłuczenia, poszarpane krawędzie), co grozi rozszczelnieniem, wyciekiem, skaleczeniem i zafałszowaniem wyników.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: I, II i VI?

  • I – w miejscu kranika/bramki zaworu brakuje klucza (pokrętła). To typowy przykład wybrakowania: element nie jest kompletny i nie spełni funkcji regulacji przepływu.
  • II – górna krawędź szyjki jest narysowana jako zygzakowata, co odpowiada stłuczeniu/urwaniu szkła. Taka krawędź jest ostra i nie zapewnia poprawnego dopasowania korka/szlifów, więc sprzęt jest uszkodzony.
  • VI – na ściance widoczne jest pęknięcie. Nawet drobne pęknięcia mogą się propagować podczas ogrzewania lub mycia, prowadząc do nagłego rozlania substancji i utraty próbki, dlatego jest to sprzęt uszkodzony.

Dlaczego pozostałe zestawy są nieprawidłowe?

  • Zestawy zawierające III lub IV są błędne, bo te elementy na rysunku mają gładkie krawędzie i brak oznak pęknięć czy braków – są przedstawione jako kompletne i nieuszkodzone.
  • Zestawy pomijające I, II lub VI są błędne, bo pomijają elementy jednoznacznie wadliwe (brak części lub uszkodzenie szkła), które powinny być wycofane z użytkowania.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw szukaj cech "niebezpiecznych" (pęknięcia, poszarpane krawędzie), a osobno sprawdzaj kompletność elementów funkcjonalnych (kraniki, korki, pokrętła). To pomaga nie mylić wybrakowania z uszkodzeniem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzęt wybrakowany jest niekompletny: brakuje mu części składowej potrzebnej do prawidłowej pracy (np. klucza kranika, korka, pokrywy). Nawet bez pęknięć nie powinien być używany, bo nie spełnia funkcji i może powodować nieszczelności lub błędy analityczne.
Za uszkodzenie uznaje się fizyczne naruszenie struktury szkła: pęknięcia, odpryski, stłuczenia krawędzi, poszarpane szyjki. Taki defekt zwiększa ryzyko skaleczenia i rozszczelnienia zestawu, a podczas ogrzewania może doprowadzić do gwałtownego pęknięcia.
Pęknięcie działa jak "zalążek" dalszego pękania. Pod wpływem temperatury, ciśnienia, mieszania lub mycia może się powiększyć i spowodować rozlanie substancji oraz utratę próbki. Dodatkowo grozi skaleczeniem i skażeniem stanowiska, więc sprzęt należy wycofać.
Na schematach uszkodzoną krawędź często pokazuje się jako zygzakowatą/poszarpaną linię zamiast gładkiego okręgu. To symbolizuje urwanie szkła i ostre krawędzie. W praktyce taka szyjka jest niebezpieczna i zwykle nie pozwala na prawidłowe uszczelnienie korkiem lub szlifem.
Brak klucza/pokrętła kranika to typowe wybrakowanie, bo element jest niekompletny i nie da się nim sterować przepływem. Uszkodzenie dotyczy naruszenia szkła (pęknięcia, odpryski). Na egzaminie warto rozdzielić te pojęcia: "brak części" vs "pęknięte szkło".
Uszkodzone lub niekompletne szkło może powodować nieszczelność, ubytek próbki, wyciek odczynnika lub zasysanie powietrza. Skutkiem są błędy objętości, zmiana stężeń i zanieczyszczenia krzyżowe. Nawet jeśli reakcja "się uda", wynik może być niewiarygodny.
Kontrolę wykonuje się przed użyciem (szybki przegląd pod kątem pęknięć i kompletności), a także po myciu i po pracy z agresywnymi odczynnikami. To ogranicza wypadki i reklamacje wyników. Na egzaminie liczy się umiejętność wychwycenia nawet drobnych defektów.
Odprysk to ubytek materiału na krawędzi (nierówność, "wyszczerbienie"), a pęknięcie to linia biegnąca w głąb ścianki. Oba są niebezpieczne, ale pęknięcie szczególnie zwiększa ryzyko nagłego rozłamu przy zmianach temperatury. W razie wątpliwości szkło wycofuje się z użycia.
Poszarpana szyjka ma ostre krawędzie, co grozi skaleczeniem, a dodatkowo utrudnia szczelne zamknięcie (korek/szlif może nie pasować lub pęknąć). Może to prowadzić do wycieku lub parowania substancji. Z perspektywy BHP i jakości analizy taki element traktuje się jako uszkodzony.
Najczęstsze błędy to: mylenie wybrakowania z uszkodzeniem, pomijanie drobnych pęknięć (bo są "mało widoczne") oraz uznawanie wyszczerbionych krawędzi za dopuszczalne. Pomaga zasada: jeśli wada może spowodować uraz, wyciek lub błąd pomiaru, sprzęt nie powinien trafić do pracy.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że poprawny wybór to I, II i VI, ponieważ element I jest wybrakowany (brakuje klucza kranika), a elementy II i VI są uszkodzone (odpowiednio stłuczona szyjka oraz pęknięcie ścianki).

Źródła:

  • ISO/IEC 17025:2017, Clause 6.4 Equipment (wymagania dotyczące wyposażenia i zapewnienia jego przydatności do badań)
  • OECD, "OECD Principles of Good Laboratory Practice (GLP)", Section II.8 "Apparatus, Materials and Reagents" (zasady dotyczące aparatury i materiałów w GLP)
  • World Health Organization, "Laboratory Biosafety Manual", 4th edition, 2019, rozdziały dotyczące bezpiecznej pracy i wyposażenia laboratoryjnego

Materiały:

  • Instrukcje BHP pracowni chemicznej dotyczące postępowania z uszkodzonym szkłem
  • Podręczniki/słowniki sprzętu laboratoryjnego (nazwy, rysunki, zastosowania)
  • Materiały dydaktyczne z rozdziału: kontrola i konserwacja sprzętu w laboratorium analitycznym

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego