KWALIFIKACJA ROL2 - CZERWIEC 2016 (test 2)

PYTANIE NR 27.
Wykonano pomiary średnic czterech wałów i uzyskano następujące wyniki w [mm]:Które z wałów nadają się do dalszej eksploatacji bez naprawy?
Ilustracja przedstawia tabelę z wynikami pomiarów średnic czterech wałów oraz dodatkową tabelę z dopuszczalnymi wymiarami i
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do dalszej eksploatacji bez naprawy kwalifikuje się te wały, których zmierzona średnica mieści się w dopuszczalnym zakresie (nie przekracza granicy zużycia w dół).
Na podstawie przedstawionych wyników pomiarów kryterium spełniają wały 1 i 3, natomiast 2 i 4 wymagają naprawy lub wymiany.

Pełne wyjaśnienie:

Ocena, czy wał nadaje się do dalszej eksploatacji, polega na porównaniu średnicy zmierzonej z kryterium dopuszczalnym (np. minimalną średnicą wynikającą z tolerancji lub z limitu zużycia podanego dla danej części). W praktyce eksploatacyjnej zużycie wału najczęściej objawia się zmniejszeniem średnicy, co pogarsza pasowanie, zwiększa luzy i przyspiesza dalsze zużycie współpracujących elementów.

Dlaczego poprawne jest "1 i 3"?
Wyniki pomiarów wskazują, że wały 1 oraz 3 utrzymały średnice w granicach dopuszczalnych, czyli nie spadły poniżej wartości granicznej kwalifikującej do naprawy. Oznacza to, że mogą być dalej użytkowane bez podejmowania działań regeneracyjnych (przy założeniu, że nie ma innych wad, np. pęknięć czy owalności przekraczającej dopuszczenie).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "1 i 2" – zawiera wał 2, który według danych pomiarowych nie spełnia warunku dopuszczenia (średnica jest zbyt mała w stosunku do limitu zużycia), więc bez naprawy nie powinien wrócić do pracy.
  • "2 i 3" – ponownie obejmuje wał 2, który nie przechodzi kwalifikacji, mimo że wał 3 jest dopuszczalny.
  • "4 i 3" – obejmuje wał 4, który również nie mieści się w dopuszczalnym zakresie, więc zestaw jest błędny, mimo poprawnego wskazania wału 3.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal kryterium (granica dopuszczalna/limit zużycia), potem oceniaj każdy wał niezależnie. Nie porównuj wałów między sobą, tylko do wartości granicznej – to częsty błąd prowadzący do złych wniosków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Należy porównać średnicę zmierzoną z wartością dopuszczalną: granicą tolerancji lub limitem zużycia dla danego wału. Jeśli średnica nie spadła poniżej minimum dopuszczalnego, wał można zostawić w pracy. Gdy jest poniżej progu, zwykle wymaga regeneracji (np. szlif/napawanie) albo wymiany.
To sytuacja, w której wał spełnia wymagania wymiarowe i eksploatacyjne, czyli jego zużycie nie przekracza dopuszczalnych granic. W praktyce oznacza to brak konieczności regeneracji powierzchni roboczej wynikającej z samego pomiaru średnicy (oczywiście przy braku innych uszkodzeń, np. pęknięć).
Podczas pracy występuje tarcie i mikroubytki materiału na powierzchni współpracującej (np. w łożyskowaniu lub w pasowaniu). To prowadzi do stopniowego zmniejszania średnicy i powiększania luzów. Zbyt mała średnica pogarsza pasowanie, zwiększa drgania i może przyspieszać zużycie sąsiednich elementów.
Najczęściej stosuje się mikrometr zewnętrzny, bo daje dużą dokładność i powtarzalność. Suwmiarka bywa używana do szybkiej kontroli, ale przy kwalifikacji do dalszej pracy zwykle wymagana jest większa precyzja. Ważne jest też prawidłowe ustawienie narzędzia prostopadle do osi wału.
Typowe błędy to: porównywanie wałów między sobą zamiast do wartości granicznej, pomijanie informacji o tolerancji/limicie zużycia, czytanie wyniku z niewłaściwą jednostką lub zaokrągleniem oraz nieuwzględnianie, że wał może mieć owalność lub stożkowatość (różne wyniki w różnych miejscach).
Tolerancja wymiarowa określa dopuszczalny zakres odchyłek od wymiaru nominalnego. W ocenie wału kluczowa jest zwykle dolna granica (minimum), bo zużycie zmniejsza średnicę. Jeśli zmierzony wymiar jest poniżej minimum, wał nie spełnia warunków pracy w danym pasowaniu.
Gdy występują inne wady wpływające na pracę, np. pęknięcia, wżery, nadmierna chropowatość, ugięcie, bicie promieniowe, owalność lub stożkowatość. Wtedy nawet poprawna średnica w jednym miejscu nie gwarantuje poprawnego działania. W praktyce wykonuje się dodatkowe pomiary w kilku przekrojach.
Należy wykonać pomiar średnicy w tym samym przekroju w co najmniej dwóch prostopadłych kierunkach (obracając mikrometr/wał). Różnica między największym a najmniejszym wynikiem w przekroju to miara owalności. Jeżeli owalność przekracza dopuszczenie, wał może wymagać naprawy mimo "średniej" średnicy.
Bo sama informacja "wał ma taką średnicę" nie mówi, czy to jest dobrze czy źle. Dopiero granica tolerancji lub limit zużycia pozwala zakwalifikować element do dalszej pracy. Na egzaminie trzeba zawsze odnieść pomiar do wymagań technicznych, a nie do intuicji lub porównania z innymi elementami.
Ćwicz czytanie tabel z wynikami i porównywanie ich z dopuszczeniami, powtórz pojęcia: nominalny, rzeczywisty, tolerancja, zużycie, pasowanie. Warto też wykonać kilka pomiarów mikrometrem na rzeczywistych częściach i nauczyć się mierzyć w kilku miejscach, aby wykryć stożkowatość i owalność.
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Podręczniki do metrologii technicznej (pomiary warsztatowe, tolerancje, pasowania)
  • Instrukcje obsługi/DTR maszyn rolniczych (kryteria zużycia elementów)
  • Materiały szkolne z eksploatacji i diagnostyki maszyn rolniczych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego