KWALIFIKACJA BUD23 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 3.
Wykonywanie reliefowych ornamentów poprzez zeskrobywanie wierzchniej warstwy tynku dwuwarstwowego wapiennego, po jego lekkim stwardnieniu, jest techniką zdobniczą zwaną
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sgraffito to technika zdobnicza polegająca na wykonaniu wzoru przez częściowe zeskrobywanie wierzchniej warstwy tynku, zwykle w układzie co najmniej dwóch warstw o różnej barwie. Opis "zeskrobywania po lekkim stwardnieniu tynku dwuwarstwowego" odpowiada właśnie tej metodzie, a nie sztukaterii, snycerstwu ani inkrustowaniu.

Pełne wyjaśnienie:

Opisana w pytaniu metoda polega na tym, że wykonuje się tynk dwuwarstwowy (warstwa spodnia i warstwa wierzchnia), a następnie – gdy warstwa wierzchnia lekko stwardniejezeskrobuje się ją miejscowo, aby odsłonić warstwę niższą. W ten sposób powstaje rysunek/ornament, często o charakterze reliefowym, wynikający z różnicy poziomów i (zwykle) kontrastu barw. Taka technika jest nazywana sgraffito.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Sztukateria odnosi się do dekoracji wykonywanych przez modelowanie, narzucanie i kształtowanie mas (np. gipsowych, wapiennych) w formie listew, rozet, gzymsów itp. Kluczowe jest tu dodawanie materiału i formowanie, a nie zeskrobywanie warstwy wierzchniej w celu odsłonięcia spodniej.
  • Snycerstwo to rzemiosło polegające na rzeźbieniu w drewnie. Mechanizm wykonania ornamentu (materiał i narzędzia oraz technologia) jest więc całkowicie inny niż w przypadku tynku wapiennego.
  • Inkrustowanie polega na wpuszczaniu w podłoże (np. drewno, kamień, metal) elementów z innego materiału, aby uzyskać wzór. Nie jest to technika tynkarska oparta na dwuwarstwowym tynku i zeskrobywaniu powierzchni.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się schemat "warstwa na warstwie + zeskrobywanie/zdrapywanie dla uzyskania wzoru", najczęściej chodzi o sgraffito. Gdy natomiast mowa o odlewaniu, ciągnięciu profili lub modelowaniu wypukłych elementów – bliżej do sztukaterii.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sgraffito to technika dekoracyjna ścian polegająca na nałożeniu co najmniej dwóch warstw tynku (często o różnych barwach) i zeskrobywaniu fragmentów warstwy wierzchniej po lekkim związaniu, aby odsłonić warstwę spodnią i utworzyć wzór.
Kluczowy znak rozpoznawczy to praca "przez odejmowanie": ornament powstaje przez zdrapywanie/zeskrobywanie świeżego, lekko stwardniałego tynku. W sztukaterii zwykle materiał się dodaje i modeluje, a w inkrustacji wprowadza w podłoże inne materiały.
Jeśli tynk jest zbyt świeży, będzie się mazać i rwać, a krawędzie wzoru wyjdą nieostre. Jeśli jest zbyt twardy, zeskrobywanie będzie trudne i może powodować wykruszenia. Dlatego opis "po lekkim stwardnieniu" jest typowy dla techniki sgraffito.
W praktyce historycznej i konserwatorskiej często spotyka się tynki wapienne, bo dobrze sprawdzają się na elewacjach i w obiektach zabytkowych. Gips częściej kojarzy się ze sztukaterią wewnętrzną. Na egzaminie ważniejsze jest jednak rozpoznanie techniki zeskrobywania warstw, nie samego spoiwa.
Sgraffito tworzy wzór przez odsłanianie spodniej warstwy tynku (zeskrobywanie wierzchu). Sztukateria powstaje przez kształtowanie i dodawanie masy (np. listwy, gzymsy, rozety) oraz modelowanie elementów wypukłych. To inne podejście technologiczne.
Może dawać oba efekty naraz. Różne warstwy tynku mogą różnić się barwą, więc pojawia się kontrast kolorystyczny, a jednocześnie zeskrobywanie zmienia poziom powierzchni, co daje lekki relief. Skala reliefu zależy od grubości warstw i sposobu obróbki.
Najczęstsza pomyłka to wybór "sztukaterii", bo oba pojęcia dotyczą dekoracji architektury. Jeśli jednak w treści widzisz słowa typu zeskrobywanie, zdrapywanie, wierzchnia warstwa i tynk dwuwarstwowy, to silna wskazówka na sgraffito.
Inkrustowanie to zdobienie przez wpuszczanie w podłoże elementów z innego materiału (np. drewno, metal, kamień). Nie polega na zeskrobywaniu świeżego tynku warstwowego. Dlatego przy pytaniach o tynk i zdrapywanie warstwy zwykle nie wybiera się inkrustacji.
W praktyce używa się narzędzi do precyzyjnego nacinania i zeskrobywania (np. rylce, skrobaki, nożyki), aby kontrolować krawędzie wzoru. Na egzaminie zwykle nie trzeba podawać konkretnych nazw narzędzi, lecz rozpoznać zasadę: praca na warstwach tynku.
Ucz się przez porównania: sgraffito = zeskrobywanie warstwy; sztukateria = formowanie/dodawanie masy; snycerstwo = drewno i rzeźbienie; inkrustacja = wprowadzanie innego materiału w podłoże. Taka mapa pojęć pomaga szybko rozpoznać opis technologii.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Sgraffito to technika zdobnicza polegająca na wykonaniu wzoru przez częściowe zeskrobywanie wierzchniej warstwy tynku, zwykle w układzie co najmniej dwóch warstw o różnej barwie."

Źródła:

  • Encyclopaedia Britannica, hasło: "sgraffito" (definicja techniki) – https://www.britannica.com/art/sgraffito (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (pl), hasło: "Sgraffito" (opis techniki zdobniczej i zasady wykonania) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sgraffito (dostęp: 2026-02-18)
  • Encyklopedia PWN (serwis encyklopedia.pwn.pl), hasło: "sgraffito" (definicja) – https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/sgraffito.html (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii robót tynkarskich i zdobniczych
  • Opracowania konserwatorskie o technikach dekoracji elewacji (sgraffito, polichromie, sztukaterie)
  • Słowniki terminów z zakresu architektury i sztuk plastycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego